ADR açıklandı: tehlikeli madde araçları, turuncu plakalar ve tünel kodları

Bir ADR römorku, genel olarak daha yüksek bir standarda göre üretilmiş bir römork değildir. Beş tanımdan birinin kapsamına giren, o tanıma bağlı gerekliliklere karşı muayene edilmiş ve bunu belgeleyen bir sertifika taşıyan bir römorktur. Beş tanımdan hangisinin geçerli olduğu, römorkun ne taşıyabileceğini ve yıllık muayenesinin neyi kanıtlaması gerektiğini belirler; hangi tünellere giremeyeceğini ise araç tanımı değil, üzerindeki yük belirler.

Yürürlükteki metin, UNECE tarafından ECE/TRANS/352 olarak iki cilt hâlinde yayımlanan, 1 Ocak 2025’ten itibaren uygulanan ve 1.6.1.1’deki geçiş hükmü sayesinde önceki sürümün 30 Haziran 2025’e kadar kullanılmasına izin veren ADR 2025’tir. AB içinde ulusal taşımaları da yönetir: Directive 2008/68/EC’nin Annex I, Section I.1’i, Commission Delegated Directive (EU) 2025/149 ile değiştirilen hâliyle, ADR Annex A ve Annex B’yi 1 Ocak 2025 itibarıyla geçerli hâlleriyle uygular ve Article 2(4), aracı her römorku da kapsayacak şekilde tanımlar.

Eşiğin altında, hiçbiri uygulanmaz

Chapter 3.2’deki Table A’nın (15) numaralı sütunu, kalemlerin çoğunu 0 ile 4 arasında bir taşıma kategorisine yerleştirir; herhangi bir kategori atanmamışsa, bu sütuna ilişkin açıklayıcı not, hücrenin üst kısmının bunun yerine bir tire gösterdiğini belirtir. Bir kategori varsa, 1.1.3.6.3 bunun bir taşıma birimi içinde neye izin verdiğini belirler: kategori 0 için hiçbir şey, ardından 20, 333, 1.000 ve sınırsız. Bu sayının neyi saydığını ise aynı 1.1.3.6.3’ün tablonun altındaki kapanış metni belirler: katılar ile sıvılaştırılmış, soğutularak sıvılaştırılmış ve çözünmüş gazlar için kilogram cinsinden net kütle; sıvılar için litre cinsinden malların toplam miktarı; sıkıştırılmış gazlar, emdirilmiş gazlar ve basınç altındaki kimyasallar için kabın su kapasitesi litre cinsinden; ve eşyalar için ambalajları hariç eşyaların toplam kütlesi kilogram cinsinden, ki bu Class 1 için patlayıcı maddenin net kütlesi anlamına gelir. Aynı tablonun a dipnotu, UN 1005 ve UN 1017’nin de bulunduğu belirli bir UN numaraları listesini taşıma birimi başına 50 kg ile sabitler. Bu dipnotun işaretleri yalnızca taşıma kategorisi 1 kalemlerinde bulunur, dolayısıyla bu malları sınırlamak yerine, kategorinin aksi hâlde vereceği 20’nin üzerine çıkarır. Bu rakamın altında, 1.1.3.6.2 malların Chapter 5.3, Part 8’in büyük kısmı veya Part 9 olmadan — yani araç yapımı ve onayına ilişkin tüm rejim olmadan — paketler hâlinde taşınmasına izin verir. Çerçeve paketlerdir, ve bir tank bunlardan biri değildir: aynı madde sabit bir tankta taşınırsa, muafiyet her büyüklükte ortadan kalkar. 9.1.1.2’deki kapasiteler ise aracın hangi tanıma ihtiyaç duyacağına karar verir — bu da bir sonraki bölümün konusudur.

Beş tanım

Part 9, tehlikeli madde taşıyan N ve O kategorisi araçlara uygulanır (9.1.1.1). Kategori O römorklardır, bu yüzden bir yarı römork, kendisini çeken araçtan bağımsız olarak kendi adına onaylanır. 9.1.1.2’deki tanımlar, Class 1 patlayıcıları için EX/II ve EX/III; dört durumda FL; iki durumda AT; ve 1.2.1’de tanımlanan mobil patlayıcı madde üretim ünitesi olan MEMU’dur.

FL, parlama noktası 60 °C’yi geçmeyen sıvıları ve UN 2015 kapsamında %60’ı aşan hidrojen peroksiti — her biri 1 m³’ü aşan sabit veya sökülebilir tanklarda ya da ayrı ayrı 3 m³’ü aşan tank-konteynerlerde veya taşınabilir tanklarda —; 1 m³’ü aşan sabit veya sökülebilir tanklarda ya da ayrı ayrı 3 m³’ü aşan tank-konteynerlerde, taşınabilir tanklarda veya MEGC’lerde yanıcı gazları; ve yanıcı gazlar için 1 m³’ü aşan batarya araçlarını kapsar. FL içinde yalnızca gaz durumu MEGC’leri adlandırır. AT ise geri kalanını yakalar: EX/III, FL veya bir MEMU dışındaki taşımalar, 1 m³’ü aşan sabit veya sökülebilir tanklarda ya da ayrı ayrı 3 m³’ü aşan tank-konteynerlerde, taşınabilir tanklarda veya MEGC’lerde, ve FL olmayan, 1 m³’ü aşan batarya araçları.

Dizel, burada en sık yanlış okunan noktadır. FL tanımı, EN 590:2013 + A1:2017 standardına uygun dizeli ile bu standartta belirtilen parlama noktasına sahip UN No. 1202 kapsamındaki gazyağı ve hafif ısıtma yağını açıkça dışarıda bırakır. Bu yüzden Table A, UN 1202 için üç ayrı kalem taşır: parlama noktası 60 °C’yi geçmeyen gazyağı, dizel veya hafif ısıtma yağı için olan kalem sütun (14)’te FL gösterir; EN 590 kalemi AT gösterir; parlama noktası 60 °C’nin üzerinde ve 100 °C’yi geçmeyen kalem de AT gösterir. Üçü de 30 tehlike tanımlama numarasını ve (D/E) tünel kodunu taşır. Benzin, UN 1203, FL’dir, taşıma kategorisi 2, tehlike numarası 33’tür. Bir yakıt tankeri otomatik olarak bir FL aracı değildir.

Belge ve fiziksel görünümü

Uygunluk, tescil ülkesinin yetkili makamı tarafından düzenlenen, geçerliliği devam ettiği sürece diğer Taraf Devletler tarafından kabul edilen (9.1.3.2) ve 8.1.2.2 (a) uyarınca sürücü kabininde bulundurulması gereken bir uygunluk belgesiyle onaylanır — bu madde her taşıma birimi veya onun bir parçası için bir belge ister, ve tam olarak bu ifade römorkun kendi belgesini ayrıca zorunlu kılar. 9.1.3.3’teki fiziksel tanım, ikinci el bir alıcının sahip olduğu en yararlı doğrulama aracıdır. Belge, 9.1.3.5’teki örneğe uyar, 210 mm × 297 mm — A4 — ölçüsündedir, çift taraflı olabilir ve pembe çapraz şeritli beyaz renktedir. Hologram, UV baskı, giyoş desenleri veya barkod taşıyabilir, ve bu tür özellikler ekleyen bir Taraf Devlet, bir örneği açıklayıcı notlarla birlikte UNECE sekretaryasına tevdi etmelidir; sekretarya da bunu yayımlar. Düzenleme dili İngilizce, Fransızca veya Almanca değilse, başlık ve No. 11 altındaki açıklamalar bu üç dilden birinde de yer almalıdır.

Ardından kutuları okuyun. No. 7, 9.1.1.2 uyarınca araç tanımıdır; EX/II, EX/III, FL, AT ve MEMU basılıdır ve geçerli olmayanlar çizilir. No. 9, sabit tankı veya batarya aracını, onay numarası, üretim yılı ve tank kodu dâhil olmak üzere tanımlar. No. 10, izin verilen malları belirtir. No. 12, son geçerlilik tarihidir.

Bu tarih, yıllık bir döngüden gelir. 9.1.2.3 uyarınca araç, tescil edildiği ülkede yıllık bir teknik muayeneden geçer, ve geçerlilik, belgenin düzenlenmesinden önceki muayene tarihinden itibaren en geç bir yıl sonra sona erer (9.1.3.4). Muayene, nominal son geçerlilik tarihinin bir ay öncesi ile bir ay sonrası arasına denk gelirse, bir sonraki dönem yine de o tarihten itibaren işler, ki bu da döngünün her yıl biraz daha erkene kaymasını önler. Bu tarihten sonra araç, geçerli bir belgeye sahip olana kadar tehlikeli madde taşıyamaz.

Bunu yanlış yapmanın bedeli ADR’nin dışında oturur. 12 Kasım 2022’de Council Directive 95/50/EC’yi kodlayıp yürürlükten kaldıran Directive (EU) 2022/1999, uygun bir uygunluk belgesi olmayan bir araçtaki taşımayı Annex II’nin I. risk kategorisine yerleştirir; bu da yol kenarında normalde araçların hareketten alıkonması da dâhil olmak üzere anında ve uygun düzeltici önlemlere yol açar. Annex II, kendisini yol gösterici, kapsayıcı olmayan bir liste olarak tanımlar ve belirli bir ihlalin kategorisini somut koşullara ve uygulayıcı kurumun veya görevlinin takdirine bırakır. İşte bu Annex II’nin yerini, 24 Haziran 2026’dan itibaren uygulanan Commission Delegated Directive (EU) 2025/1801 almıştır; 2022 Resmî Gazete metnindeki madde numaralandırması, yürürlükteki numaralandırma değildir.

Turuncu plaka

5.3.2.1.1 uyarınca, tehlikeli madde taşıyan bir taşıma birimi, dikey düzlemde biri önde biri arkada olmak üzere iki dikdörtgen turuncu plaka taşır, ve tehlikeli madde içeren bir römork taşıma sırasında ayrılırsa, bir plaka onun arkasında kalır. 5.3.2.2.1’deki özellik nettir: yansıtıcı, tabanı 40 cm ve yüksekliği 30 cm, 15 mm genişliğinde siyah kenarlıklı, hava koşullarına dayanıklı. Plaka, on beş dakika alevle temas ettikten sonra montajından ayrılmamalı ve araç hangi yönde durursa dursun takılı kalmalıdır. Mevcut yüzey alanı yetersiz olduğunda aynı paragraf, ölçülerin en az 300 mm taban, 120 mm yükseklik ve 10 mm kenarlığa düşmesine izin verir; bu alt bölümdeki ölçüler için izin verilen ±%10 tolerans 5.3.2.2.4’te yer alır. Rakamlar siyahtır, 15 mm çizgi kalınlığıyla 100 mm yüksekliktedir, tehlike tanımlama numarası üstte ve UN numarası altta olacak şekilde, 15 mm genişliğinde siyah bir çizgiyle ayrılır (5.3.2.2.2). Directive (EU) 2022/1999’un Annex II’si, turuncu plaka için bir boyut kuralı listelemez: III. risk kategorisi, plakaların veya etiketlerin boyutunu ve üzerlerindeki harf, rakam veya sembollerin boyutunu kapsar. Turuncu plaka, Annex II’ye işaretleme olarak girer, hem de ikişer değil üç düzeyde. Araç üzerinde hiç plaka, işaretleme veya başka bir tanımlama işareti bulunmaması I. risk kategorisinin 18. maddesidir, ve turuncu renkli plaka işaretlemesi bu madde içinde açıkça adlandırılır — eksik bir uygunluk belgesiyle aynı hareketten alıkoyma kademesi. Yanlış plaka işaretlemesi II. kategorinin 9. maddesidir; buradaki tepki, yerinde düzeltme veya bu mümkün değilse taşıma işleminin sonuna kadar düzeltmedir. Onu düzgün takamamak ise III. kategorinin 5. maddesidir.

Üzerindeki mallarla ilgisi olmayan plakalar sökülür veya örtülür, ve bir örtme tam olmalı ve on beş dakika alevle temastan sonra hâlâ etkili olmalıdır (5.3.2.1.8). Bu gereklilikler, boş ancak temizlenmemiş, gazı alınmamış veya dekontamine edilmemiş tank ve dökme yük araçları için de geçerlidir (5.3.2.1.7) — boş bir tank römorku hâlâ plakalı bir araçtır. 1.6.1.8 uyarınca, 31 Aralık 2004’e kadar geçerli olan özelliğe uygun mevcut plakalar, yalnızca 31 Aralık 2026’ya kadar ve yalnızca plaka, rakamlar ve harfler araç hangi yönde durursa dursun takılı kaldığı sürece kullanılmaya devam edebilir; tıpkı 5.3.2.2.1 ve 5.3.2.2.2’nin gerektirdiği gibi.

Numarayı okumak bir sözlüğe bakmak değil, bir sistemdir. 5.3.2.3.1 uyarınca rakamlar şu anlama gelir: basınç veya kimyasal reaksiyon nedeniyle gaz çıkışı (2), sıvıların (buharların) ve gazların yanıcılığı veya kendiliğinden ısınan bir sıvı (3), katıların yanıcılığı veya kendiliğinden ısınan bir katı (4), oksitleyici etki (5), toksisite veya bulaşma riski (6), radyoaktivite (7), aşındırıcılık (8) ve şiddetli kendiliğinden reaksiyon riski (9). Bir rakamın tekrarlanması o tehlikeyi yoğunlaştırır, aynı paragrafın ayrı tuttuğu kombinasyonlar hariç — 22, 323, 333, 362, 382, 423, 44, 446, 462, 482, 539, 606, 623, 642, 823, 842, 90 ve 99 — bunları 5.3.2.3.2 tek tek tanımlar. Tek bir rakam yeterli olduğunda ardından bir sıfır gelir; başa eklenen bir X, maddenin suyla tehlikeli biçimde reaksiyona girdiği anlamına gelir. Class 1 bunun yerine kendi sınıflandırma kodunu kullanır. Böylece 1203 üzerinde 33 benzin demektir, ve yukarıda fotoğraflanan römorktaki plaka olan 1001 üzerinde 239 ise şiddetli reaksiyona yol açabilen yanıcı bir gaz demektir: çözünmüş asetilen.

Ulusal bir istisna hâlâ geçerlidir: Directive 2008/68/EC’nin Annex I, Section I.2, 5. maddesi, bir Üye Devletin kendi topraklarında tescilli araçlar için, tehlike tanımlama numarası yerine bir acil durum eylem kodu veya tehlike kartı gösteren, 31 Aralık 1996’da yürürlükte olan kuralları korumasına izin verir.

Tünel kodu

(15) numaralı sütun iki şey taşır: taşıma kategorisi ve altında parantez içinde tünel kısıtlama kodu. Parantez içindeki bir tire, malların herhangi bir tünel kısıtlamasına tabi olmadığı anlamına gelir; ancak UN Nos. 2919 ve 3331 için, yetkili makam tarafından 1.7.4.2 uyarınca onaylanan özel düzenlemenin bir parçası olarak kısıtlamalar hâlâ geçerli olabilir (8.6.3.1); bir taşıma birimi farklı kodlara sahip mallar taşıdığında, tüm yük için en kısıtlayıcı olan geçerlidir (8.6.3.2).

Kategorileştirme ulusaldır, Avrupa çapında değil: Chapter 1.9’un başlığı yetkili makamlar tarafından taşıma kısıtlamalarıdır, ve 1.9.5.1, her Taraf Devletin kendi yetkili makamına, kendi topraklarındaki tünelleri beş kategoriden birine atama yetkisini bırakır — hem de yalnızca tehlikeli madde geçişine herhangi bir kısıtlama uyguluyorsa. Ortak bir Avrupa listesi yoktur, aynı tünel saate veya güne bağlı olarak birden fazla kategoride yer alabilir, ve 1.9.5.3.7, kısıtlamalarını UNECE sekretaryasına bildirmeyi her Taraf Devlete bırakır; sekretarya da bunları yayımlar. Bu atama, 1.9.5.2.1’deki varsayıma göre tehlikeler patlama, toksik gaz veya uçucu toksik sıvı salınımı ve yangındır. Kategorilerin kendisi 1.9.5.2.2’de yer alır. A herhangi bir kısıtlama taşımaz; B çok büyük bir patlamaya yol açabilecek malları kısıtlar; C buna büyük bir patlamayı veya büyük bir toksik salınımı ekler; D buna büyük bir yangını ekler; E, (15) numaralı sütunda tire ile işaretlenen kalemler dışındaki her şeyi kısıtlar ve ayrıca yükün taşıma birimi başına 8 tonluk toplam brüt kütleyi aştığı durumlarda Chapter 3.4 uyarınca sınırlı miktarlarda taşınan malları da kapsar. Kategori işaretten gelir: işaret yoksa A’dır, ve B, C, D veya E taşıyan ek bir pano geri kalanını verir (8.6.2). Bu işaretler, hâlâ alternatif bir güzergâh seçilebilecek yerlere konur (1.9.5.3.4).

Benzin ve dizel ikisi de (D/E)’dir, bu yüzden bir yakıt tankeri D ve E kategorisindeki tünellerden dışlanır ama B ve C’den geçebilir. UN 1965 kapsamındaki LPG (B/D)’dir, UN 1001 kapsamındaki asetilen de öyledir, ki bu da bir gaz tankerine A’nın üzerindeki her kategoriyi kapatır. Susuz amonyak ve klor ikisi de (C/D)’dir. Dizel sözleşmesi için işleyen bir güzergâh, aynı çekicinin arkasındaki LPG sözleşmesi için kapalı olabilir.

İkinci el bir tank römorkuyla birlikte gelmesi gereken

Belgenin 7 ve 10 numaralı kutularından başlayın ve bunları satıcının yaptığı işe değil, elinizdeki işe göre kontrol edin. Ardından 1.2.1’de tanımlanan tank kaydını isteyin — o tank için tip onayı ve muayene sertifikalarını tutan dosya. 4.3.2.1.7 uyarınca sahibi veya işletmecisi bunu tankın ömrü boyunca ve ötesinde on beş ay daha saklar, ve bir sahip değişikliğinde gecikmeden yeni sahibine geçer.

Tank, muayene için erişilebilir bir yerde kalıcı olarak takılı, korozyona dayanıklı metal bir levha taşır (6.8.2.5.1); bu levha onay numarasını, üreticiyi ve seri numarasını, üretim yılını, test basıncını, kapasiteyi ve en son muayenenin tarihini ve türünü gösterir — ay ve yılın ardından, ilk veya periyodik muayene için P, ara muayene için ise L harfi gelir. Bu harfler, tek başına levhadan tankın kendi döngüsündeki konumunu tarihlendirir.

Döngü, muhafaza türüne göre değişir, ve 6.8.1.1, hangi rakamın geçerli olduğunu belirleyen iki sütunlu kuralı ortaya koyar. Sabit tanklar — tank araçları — sökülebilir tanklar ve batarya araçları, en geç altı yılda bir periyodik muayeneden (6.8.2.4.2) ve ilk muayeneden ve her periyodik muayeneden sonra en geç üç yılda bir ara muayeneden (6.8.2.4.3) geçer. Tank-konteynerler, değiştirilebilir tank gövdeleri ve MEGC’ler ise beş yıl ve iki buçuk yıl üzerinden işler. Bir tank yarı römorku ile iskelet bir römork üzerindeki bir tank-konteyner farklı saatlere tabidir, ve 9.1.3.4, yıllık ADR muayenesinin ikisinden hiçbirini kısaltmadığını belirtir.

Bütün bunlar, olağan satın alma sorularının üzerine gelir — azami yüklü ağırlık ve katar ağırlığı konusundaki plaka değerleri ve dingil yükleri, Römork tipleri konusundaki şekiller ve kullanımlar, İkinci el bir çekici satın almaya ilişkin belge dosyası, ve çekicinin işletme maliyetiyle aynı sayfaya düşen yıllık muayene. ADR katmanı bunların hiçbirinin yerini tutmaz. Aracın bu işi yapıp yapamayacağına o karar verir.