Orijinal, OE ve yan sanayi parçalar: hukuk ne diyor

Bir kamyon salı günü yolda kalır ve parçayı stokta bulunduran servis bayi değildir. Bunu genellikle yanlış sırada iki soru izler: parçayı takmanın işletmeciye garantiyi kaybettirip kaybettirmeyeceği ve kutunun üzerindeki kelimenin gerçekte ne anlama geldiği. İkisinin de yanıtı AB hukukunda vardır ve ikinci yanıt büyük ölçüde birinciyi de çözer.

Yedek parça piyasasının arkasındaki yönetmelik, ve doğru bilinmesi gereken tarih

Commission Regulation (EU) No 461/2010, motorlu taşıt sektöründeki dikey anlaşmalar için grup muafiyetidir. Bu, araç hukuku değil rekabet hukukudur: kimseye hangi parçanın takılacağını söylemez; üreticilere ve ağlarına, hangi sözleşme şartlarının the Treaty’nin Article 101(1) maddesinden gelen muafiyetin avantajını kaybettiğini söyler.

28 Mayıs 2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandığı hâliyle metinde, Article 8 şöyle yazıyordu: „It shall expire on 31 May 2023“. 17 Nisan 2023 tarihli Article 1(2) of Commission Regulation (EU) 2023/822, bu ikinci fıkrayı „It shall expire on 31 May 2028“ ile değiştirdi ve değiştirme yönetmeliğinin recital 4’ü, uygulama süresinin „be extended by five years“ gerektiğini belirtir. Aynı düzenlemenin Article 1(1) maddesi, Komisyonun değerlendirme son tarihini aynı tarihe taşıdı. 7 Mayıs 2023 tarihli konsolide metin yeni ifadeyi taşır ve konsolidasyonların özelliği olduğu üzere önsöz içermez: Article 1’de başlar. Aşağıda alıntılanan her recital bu nedenle orijinalinden alıntılanmıştır.

2023 tarihi hâlâ basılı durumda, çünkü Birleşik Krallık aynı yönetmeliği başka bir yere taşıdı. Kendi korunan sürümünü yayımlıyor; bunun Article 8’i hiçbir zaman yeni tarihi almadı: 31 Aralık 2020 itibarıyla „It shall expire on 31 May 2023“ diyordu, ve öyle de sona erdi. Yerli bir halef hazırdı. 1 Haziran 2023’ten itibaren Birleşik Krallık’taki yedek parça piyasası, The Competition Act 1998 (Motor Vehicle Agreements Block Exemption) (No. 2) Order 2023, S.I. 2023/586 tarafından yönetiliyor — Competition and Markets Authority’nin tavsiyesi üzerine section 6 of the Competition Act 1998 uyarınca çıkarılmış bir grup muafiyeti kararı; bunun açıklayıcı notu, „replaces retained Commission Regulation (EU) No 461/2010 … (the retained MVBER) (EUR 2010/461), which expires at the end of 31st May 2023“ der. Bunun article 13 maddesi, 31 Mayıs 2029 sonuna kadar geçerlilik verir. Tükenmiş korunan yönetmelik, ardından 1 Ocak 2024’ten itibaren geçerli olmak üzere the Retained EU Law (Revocation and Reform) Act 2023 (Revocation and Sunset Disapplication) Regulations 2023, S.I. 2023/1143 ile resmen yürürlükten kaldırıldı. Aynı adı taşıyan daha önceki bir düzenleme, S.I. 2023/501, No. 2 Order’ın article 14 maddesiyle 31 Mayıs 2023’te yürürlükten kaldırıldı ve hiçbir zaman yürürlüğe girmedi; yürürlükte olan No. 2 Order’dır. İki hukuk düzeni, iki düzenleme, iki tarih: AB yönetmeliği 31 Mayıs 2028’e, UK Order’ı 31 Mayıs 2029’a kadar sürüyor.

Kapsam iki tanımla belirlenir. Article 1(1)(g), motorlu taşıtı „a self-propelled vehicle intended for use on public roads and having three or more road wheels“ olarak tanımlar; bu, çekicileri, rijit araçları, şehir otobüslerini ve otokarları kapsar. Çekilen bir römork veya yarı römork kendinden tahrikli değildir ve yönetmelik hiçbir yerde römorklardan söz etmez — tanımın bu okunuşu bize aittir, metinden çıkarılmıştır. Article 1(1)(h), yedek parçaları „goods which are to be installed in or upon a motor vehicle so as to replace components of that vehicle, including goods such as lubricants which are necessary for the use of a motor vehicle, with the exception of fuel“ olarak tanımlar. Motor ve şanzıman yağı bu amaç için yedek parçadır; dizel değildir.

Grup muafiyetinin gerçekte muaf tuttuğu şey

Article 4, „fulfil the requirements for an exemption under Regulation (EU) No 330/2010 and do not contain any of the hardcore clauses listed in Article 5 of this Regulation“ olan yedek parça piyasasındaki dikey anlaşmaları muaf tutar.

Bu çapraz atıf dikkat gerektirir: Regulation (EU) No 330/2010 artık yürürlükte değil. Recital 2 of Commission Regulation (EU) 2022/720, 330/2010’un 31 Mayıs 2022’de sona erdiğini kaydeder; 2022/720, 1 Haziran 2022’de yürürlüğe girdi ve kendi Article 11 maddesi uyarınca 31 Mayıs 2034’e kadar sürer. 461/2010’un konsolide metni hâlâ eski numarayı taşıyor. Bunun yerine düzeltilen şey, Komisyonun kendi rehberidir: 17 Nisan 2023’te değiştirilen hâliyle, Supplementary Guidelines’ın paragraph 2’si „the General Vertical Block Exemption Regulation“ ifadesini Regulation (EU) 2022/720 olarak tanımlar.

Eşik, 2022/720’nin Article 3(1) maddesindedir: tedarikçinin satış yaptığı pazardaki payı ve alıcının satın aldığı pazardaki payı, her biri %30’da veya altında kalmalıdır. Supplementary Guidelines’ın paragraph 39’u, bunun bu sektörde ne anlama geldiği konusunda açık sözlüdür — bir araç üreticisi veya ithalatçısı ile yedek parça distribütörleri ve/veya yetkili tamirciler arasındaki anlaşmalar, „will fall outside the Block Exemption Regulations when the market shares held by the parties exceed the 30 % threshold, which is likely to be the case for most such agreements.“ Grup muafiyeti bu nedenle kamyon yedek parça piyasasındaki analizin tabanıdır, tamamı değil.

Bir parça anlaşmasının yapamayacağı üç şey

Article 5, anlaşma başka ne içerirse içersin muafiyeti doğrudan kaldıran maddeleri sıralar.

Supplementary Guidelines’ın paragraph 22’si 5(a)’nın neyi hedeflediğini açıklar: yalnızca „which may only be obtained from the motor vehicle manufacturer or from members of its authorised networks“ olan tutsak parçalar. Paragraph 24, 5(c)’yi açıklar, ve bir bileşen tedarikçisinin adının kabinin altındaki parça üzerine damgalanmasının nedeni budur: markayı bileşen üzerine koymak, „facilitates the identification of compatible replacement parts which can be obtained from OES“. Bir grubun tedarik tabanının şekli, ardından belirli bir bileşen için yedek parça piyasasının ne kadar geniş olacağını belirler; tıpkı Avrupalı kamyon ve otobüs üreticileri konusunda olduğu gibi.

Orijinal, eşdeğer kalite, ve hukuki tanımı olmayan bir kelime

Supplementary Guidelines’ın paragraph 18’i üç parça ailesi ortaya koyar: araç üreticisinin markasını taşıyan parçalar, OEM parçalar olarak adlandırılır; orijinal ekipman tedarikçileri tarafından üretilen ve dağıtılan orijinal parçalar, OES parçalar olarak adlandırılır; ve orijinal bileşenlerin kalitesine eşdeğer olan, „eşdeğer kalite“ parça üreticileri tarafından tedarik edilen parçalar.

Paragraph 19, orta kategoriyi tanımlar. Değiştirilmiş hâliyle, Regulation (EU) 2018/858’in Article 55(5) maddesinin second paragraph’ına işaret eder; buna göre orijinal parça veya ekipman, söz konusu motorlu taşıtın montajına yönelik parça veya ekipman üretimi için motorlu taşıt üreticisinin sağladığı spesifikasyonlara ve üretim standartlarına göre üretilen parça veya ekipmandır. 17 Nisan 2023’ten önce aynı paragraf bunun yerine Directive 2007/46/EC’nin Article 3(26) maddesine işaret ediyordu — Regulation (EU) 2018/858’in Article 88 maddesiyle 1 Eylül 2020 itibarıyla yürürlükten kaldırılan bir direktif — ve şu ek cümleyi taşıyordu: parça üreticisi hem parçaların montajda kullanılan bileşenlerin kalitesine eşdeğer olduğunu hem de aracın spesifikasyonlarına ve üretim standartlarına göre üretildiğini belgelediğinde, aksi kanıtlanmadıkça parçalar orijinal sayılırdı. Bu karine cümlesi mevcut metinde yer almıyor.

Paragraph 20, eşdeğer kalite testini belirler: parçanın kullanımı, söz konusu yetkili ağın itibarını tehlikeye atmayacak kadar yeterince yüksek kalitede olmalıdır, ve araç üreticisi belirli bir parçanın bunu karşılamadığına dair kanıt sunabilir.

İki düzenlemeden hiçbiri „genuine“ adlı bir kategori tanımlamaz. Yönetmelik bu kelimeyi hiç kullanmaz; rehberler onu bir kez, farklı bir konu olan bir genuine sub-contracting arrangement bağlamında kullanır. Üzerinde „genuine“ yazan bir kutu ticari bir tanımlamadır; sorulması değerli olan soru, parçanın yukarıdaki üç kategoriden hangisine girdiğidir.

Garanti sorusu

Regulation (EU) No 461/2010’un recital 17’si, orijinal metinde, işletmecinin ihtiyaç duyduğu çizgiyi çizer. Bir parça üreticisinin satışlarını kısıtlamaya karşı kuraldaki hiçbir şey, „the ability of vehicle manufacturers to require the authorised repairers within their distribution system to only use spare parts that match the quality of the components used for the assembly of a certain motor vehicle“ hakkını etkilemez; ve üreticiler garanti kapsamındaki onarımlara, ücretsiz bakıma ve geri çağırma işlemlerine sözleşmeyle dahil olduğundan, yetkili tamircileri bu onarımlar için yalnızca üretici tarafından tedarik edilen parçaları kullanmaya zorunlu kılan anlaşmalar muafiyet kapsamındadır. Supplementary Guidelines’ın paragraph 39’u böyle bir yükümlülüğü tek marka kısıtlaması değil, „an objectively justified requirement“ olarak adlandırır.

Paragraph 69, ardından bu çemberin dışındaki her şeyi ele alır. „whether legal or extended“ bir üreticinin garantisi, son kullanıcının garanti kapsamında olmayan onarım ve bakım işlerini yalnızca yetkili ağ içinde yaptırmasına şart koşulursa, kalitatif bir seçici dağıtım anlaşması Article 101(1) kapsamına girebilir. Aynısı, garanti şartlarının kapsamadığı değişimler için üreticinin markasını şart koşan garanti koşulları için de geçerlidir. Karşı ağırlık aynı paragraftadır: bir tedarikçi, buna yol açan durumun bir tamircinin bir işlemi doğru yapmamasıyla veya düşük kaliteli yedek parça kullanımıyla nedensel olarak bağlantılı olduğu gerekçesiyle bir garanti talebini meşru biçimde reddederse, bunun tedarikçinin onarım anlaşmalarının rekabet kurallarına uygun olup olmadığı üzerinde hiçbir etkisi yoktur. Bu kısmın ne yaptığına ve ne yapmadığına dikkat edin. Kendi gerekçeleriyle zaten meşru olan bir reddi varsayar ve yalnızca böyle bir reddin tedarikçinin onarım anlaşmalarını olduğu yerde bıraktığını tespit eder; bu, reddetme izni değildir.

Rehberlerin tarif ettiği test kategorik değil nedenseldir: Komisyonun baktığı şey, tüm bakımı bayi ağına ayıran genel bir maddedir; belirli bir parçaya ve belirli bir arızaya bağlı bir ret değildir. Bu yüzden fatura ve parça referansı tartışmayı sonuçlandırır, ve bu yüzden servis geçmişi, ikinci el bir aracın fiyatına emisyon sınıfı kadar sert biçimde yansır — bu, ikinci el kamyon almak konusunun tamamına yayılan bir noktadır.

Hâlâ kendi onayına ihtiyaç duyan parçalar

Rekabet hukuku çerçevenin yalnızca yarısıdır. Regulation (EU) 2018/858’in Article 55(1) maddesi uyarınca, araç güvenliği veya çevresel performansı için gerekli sistemlerin doğru işleyişine ciddi risk oluşturabilecek parçalar veya ekipmanlar, bir onay makamı onları yetkilendirmedikçe piyasaya arz edilemez veya hizmete girmez. Article 55(2), bu yetkilendirmeleri listedeki parça ve ekipmanlarla sınırlar, ve Article 55(4) listeyi Annex VI’ya koyar. 2 Ağustos 2026 tarihli konsolide metinde, Annex VI’daki her iki tablo da hâlâ bir yer tutucu taşımakta ve hiçbir öge adlandırmamaktadır. Bu bir boşluk değildir, ve Regulation bunu söyler: liste oluşturulmadığından, Article 56(7), Üye Devletlerin „maintain national provisions regarding parts or equipment that may affect the correct functioning of systems essential for the safety of the vehicle or its environmental performance“ yapmasına izin verir. Bunlar Avrupa listesi değil ulusal kurallardır, ve başka bir Üye Devlete giden bir işletmeci bunları Regulation’da değil orada kontrol eder. Article 55(5), orijinal parça veya ekipmanları her hâlükârda paragraph 1’in dışında tutar, ve bunun second subparagraph’ı, açıkça „bu maddenin amaçları doğrultusunda“, bunları araç üreticisinin söz konusu aracın montajı için sağladığı spesifikasyonlara ve üretim standartlarına göre üretilen parça veya ekipman olarak tanımlar. Bu, Guidelines’ın paragraph 19’unun işaret ettiği hükümdür; Guidelines’ın yukarıda alıntılanan kendi ifadesi, bununla özdeş değildir.

Ağır araçlar için gerçek kapı başka yerdedir. Regulation (EU) 2019/2144’ün Article 4(1) maddesi, üreticilerin piyasaya arz edilen veya hizmete giren tüm yeni sistemlerin, bileşenlerin ve ayrı teknik ünitelerin bu Regulation kapsamında tip onaylı olduğunu göstermesini gerektirir, ve Article 4(2), Annex I’de listelenen bir UN Regulation kapsamındaki onayı AB tip onayı olarak kabul eder. UN Regulation No 90 bu listede yer alır ve „Replacement brake lining assemblies, drum-brake linings and discs and drums for power-driven vehicles and their trailers“ konusunu, 02 series of amendments, scope M, N and O olarak kapsar. Annex I’e ait note 8, bunun tam olarak ne zaman devreye girdiğini belirler.

Son sütunu dikkatlice okuyun: tetikleyici, parçanın üretildiği veya takıldığı tarih değil, aracın tip onay tarihidir. Bu, yukarıdaki grup muafiyetinin ulaşmadığı römorklara da ulaşır — ve bu sistemlerin nasıl eşleştirildiği römork frenleri ve EBS konusunda ele alınır.

Üreticinin teslim etmesi gereken şey

Servis parçayı tanımlayamıyorsa bunların hiçbiri işe yaramaz. Regulation (EU) 2018/858’in Article 3(45) maddesi, bağımsız işletmeci tanımını yalnızca tamircileri değil, yedek parça üreticilerini ve distribütörlerini de kapsayacak kadar geniş tutar, ve Article 61(1), üreticilerin onlara „unrestricted, standardised and non-discriminatory access to vehicle OBD information, diagnostic and other equipment, tools including the complete references, and available downloads, of the applicable software and vehicle repair and maintenance information“ sağlamasını gerektirir. Complete references hakkındaki ifade, kendisinden sonra geleni yönetir: references ve downloads, applicable software’e ait olanlardır. Cümlenin bu okunuşu bize aittir, dilbilgisinden çıkarılmıştır, ve önemlidir çünkü paragrafı araca girme tarafına — araca ne takıldığı tarafına değil — yerleştirir.

Parça numarası bir katman aşağıda ele alınır. Annex X’in point 6.1.2’si, bir aracın VIN ile ve dingil mesafesi, motor gücü, donanım seviyesi veya opsiyonlar gibi kriterlerle tanımlanan ve üreticinin yetkili tamircilerine, bayilerine veya üçüncü taraflara bir original equipment (OE) parts number’a atıfla sunduğu yedek parçalarla değiştirilebilecek, bir aracın donatıldığı tüm parçalara ilişkin bilginin, „shall be made available, in the form of machine readable and electronically processable datasets, in a database that is easily accessible to independent operators“ gerektiğini şart koşar. Bu veri tabanı VIN’i, OE parça numaralarını, parçaların OE adlandırmasını, geçerlilik özelliklerini, montaj özelliklerini ve varsa yapılandırma özelliklerini kapsayacaktır. Article 61(1)’deki araç maddesi değil, bu yükümlülük, başka yerden satın alma hakkını gerçek bir hakka dönüştüren şeydir. Bu Annex’teki madde numaraları değişir: 23 Mart 2026 tarihli Commission Delegated Regulation (EU) 2026/699, Annex X’i değiştirdi, ve 6.1.2, bu gerekliliğin 2 Ağustos 2026 tarihli konsolide metinde taşıdığı numaradır. Bu bölümün bir üreticiyi neyi, hangi fiyata ve hangi şartlarla yayımlamaya zorunlu kıldığı tamir bilgisine erişim hakları konusunda ele alınır. Bu aynı zamanda bir bakım politikasının bir bütçe kalemi olmadan önce bir tedarik kararı olmasının nedenidir; tıpkı çekicinin işletme maliyeti konusunda olduğu gibi.