Onarım bilgisine erişim hakkı: bağımsız bir servis ne talep edebilir

Beş yaşındaki bir çekiciyi işine alan bağımsız bir servisin, işin teklifini verebilmeden önce üç şeye ihtiyacı vardır: aracın tam olarak ne olduğunu söyleyen veri, onunla iletişim kurabilen bir cihaz ve değiştirdiği şeyi geri yazma izni. Bunların hiçbiri işletmeci ile bayi arasındaki sözleşmeyle belirlenmez. Bunu belirleyen AB tip onayı mevzuatıdır ve metin, onun özetlerinin ima ettiğinden daha spesifiktir.

Yükümlülük şu anda nerede duruyor

Bu hak, başlığı „Access to vehicle OBD information and vehicle repair and maintenance information” olan ve Article 61’den Article 66’ya kadar uzanan Chapter XIV of Regulation (EU) 2018/858’de yer alır. Yönetmelik 1 Eylül 2020 tarihinden itibaren uygulanır (Article 91) ve Directive 2007/46/EC aynı tarihte yürürlükten kaldırılmıştır (Article 88).

Eski atıflar ilk tuzaktır. Bu yükümlülüğün ağır ticari araçlara ilişkin versiyonu eskiden Article 6 of Regulation (EC) No 595/2009’da yer alıyordu; 2018 yönetmeliğinin Article 87(1) maddesi bu maddeyi tamamen yürürlükten kaldırdı ve Annex XI point 2’deki karşılaştırma tablosu bunu Article 61’e yönlendiriyor. Hafif ticari araçlara ilişkin karşılığı olan Chapter III of Regulation (EC) No 715/2007 de Article 86(1) uyarınca aynı yolu izledi. Hâlâ 2009 madde numarasını kullanan bir tedarikçi, artık metinde bulunmayan bir hükmü kullanıyor demektir.

Kapsam geniştir. Article 2(1), yönetmeliği kamuya açık yollarda kullanılmak üzere tasarlanmış M ve N kategorisi motorlu taşıtlara ve bunların O kategorisi römorklarına uygular; böylece otokarlar, şehir otobüsleri, rijit kamyonlar, çekiciler ve yarı römorklar tek bir bölüm altında toplanır. Article 61(10), bireysel araç onaylarına tabi araçları bunun tamamen dışında bırakır.

Article 61(1) aslında ne yükümlülük getiriyor

İlk fıkra, açıklamayla değil kendi ifadeleriyle okunmaya değer. Üreticiler, bağımsız işletmecilere aracın OBD bilgilerine, tanı ve diğer ekipmanlara, tam referansları içeren araçlara ve geçerli yazılımın mevcut indirmelerine ve araç onarım ve bakım bilgilerine sınırsız, standartlaştırılmış ve ayrımcılık yapmayan bir erişim sağlamak zorundadır. Bunlar, makinede okunabilir ve elektronik olarak işlenebilir veri kümeleri olarak, kolayca erişilebilir bir şekilde sunulmalıdır ve bağımsız işletmecilerin, üreticiler ile onların yetkili bayileri ve tamircileri tarafından kullanılan uzaktan tanı hizmetlerine erişimi olmalıdır. İkinci bir alt fıkra, bağımsız tamircilerin araç güvenlik sistemiyle ilgili işlemleri tamamlayabilmesi için standartlaştırılmış, güvenli bir uzaktan erişim tesisi ekler. Buradaki iki ifade çoğu tartışmayı sonuçlandırır: tam referansları içeren araçlar tanımlayıcılar anlamına gelir, açıklamalar değil; geçerli yazılımın mevcut indirmeleri ise yazılımın kendisi anlamına gelir.

Eğitim materyali, yetkili bayilere ve tamircilere olduğu kadar bağımsız işletmecilere de gider (61(5)). Bilgiler, bilgi sisteminin bakımı dışında her zaman erişilebilir olmalıdır ve değişiklikler ile eklemeler, yetkili tamircilere ulaştıkları anda üreticinin web sitelerinde de yer almalıdır (61(6)) — sonrasında değil. Parça, tanı cihazı ve test ekipmanı üreticileri, ilgili bilgiyi ayrımcılık yapılmadan alır (61(7)).

Article 61(9), ikinci el araç alıcılarının bilmesi gereken maddedir. Onarım ve bakım kayıtları üreticinin merkezi bir veri tabanında veya onun adına tutulduğunda, bağımsız tamirciler bu kayıtlara ücretsiz erişir ve yaptıkları işleri kaydedebilir — bu, ikinci el bir kamyon alırken nelere dikkat edilmeli konusunun arkasındaki üretici tarafı bakım geçmişidir. Article 3(48)’deki tanım, bir aracı periyodik muayeneye hazırlamak için gerekli bilgileri de kapsar.

Standart format nerede geçerliliğini yitirir

Varsayılan durum, bilgilerin üreticinin web sitesinde standartlaştırılmış bir formatta yayımlanmasıdır (61(2)). Bunu kesen iki farklı mekanizma vardır ve bunlar aynı şey değildir. Article 61(3) uyarınca dört araç kategorisi bu formattan tamamen muaftır: bunlar için, bağımsız bir işletmeci talep ettiğinde üreticinin gerekli bilgiyi derhal, kolayca erişilebilir bir şekilde sağlaması yeterlidir. Annex X point 4 ve point 5, anneksin point 2’sinden istisnadır ve ikisi de bir talepte bulunulmasına dahi bağlı değildir.

Bu istisnalar erişimin biçimini azaltır, erişimin gerçekleşmesini değil. Point 4.1 ve 5.1’in ikisi de bilginin kolayca erişilebilir ve derhal bir şekilde, yetkili bayilere ve tamircilere verilenle kıyaslandığında ayrımcılık yapılmadan sağlanmasını gerektirir; 4.1 ayrıca, uyarlanan kontrol ünitelerinin bakımı ve yeniden programlanması için üreticiye özel tanı cihazının veya test ekipmanının bağımsız işletmecilere de yetkili tamircilere ulaştığı gibi ulaşması gerektiğini ekler ve 4.2, bu cihaz veya ekipmanın satışla ve kirayla sunulmasını şart koşar. Ayrıca bu istisnalardan hiçbiri sessizce uygulanmaz: müşteriye özel uyarlamalar ve bunlarla ilgili kontrol üniteleri üreticinin bilgi web sitesinde listelenir ve tip onayındaki sertifikada belirtilir (4.1 ve 4.3), küçük hacimli tipler ise web sitesinde listelenir (5.2).

Tablodaki iki adet 250 rakamı aynı eşik değildir. Point 5.1 üreticiyi ölçer — bir araç, sistem, bileşen veya ayrı teknik ünite tipinin dünya genelindeki yıllık üretimi, M1 ve N1 için 1 000 aracın, M2, M3, N2, N3 ve O için ise 250 adedin altında olmalıdır. Point 4.1 ise partiyi ölçer: belirli bir müşteri uyarlamasının dünya genelinde 250 adetten az üretilmesi. Bir yıllık dönem belirlemez ve herhangi bir araç tipi adlandırmaz. Bizim yorumumuza göre bu nedenle sayım kümülatif olarak işler, dolayısıyla bir uyarlama, ne zaman gerçekleşirse gerçekleşsin yalnızca 250. birimi üretilene kadar istisna kapsamında kalır; ek bunu açıkça söylemez ve point 5.1’deki açık „dünya genelindeki yıllık üretim” ifadesiyle olan zıtlık bunun tüm dayanağıdır.

Çok aşamalı araçların parasal konuda kendi kuralı vardır. Annex X 3.7 uyarınca, sonuncusu dahil olmak üzere bir üretici, Article 63 kapsamında yalnızca sorumlu olduğu aşama veya aşamalar için ücret alabilir ve başka bir üreticinin web sitesi adresini veya iletişim bilgilerini sağlamak için hiçbir ücret alamaz.

Neye mal olmasına izin veriliyor

Article 63, üzerinde en çok tartışılan kısımdır. 63(1) uyarınca üretici, Article 61(10)’da belirtilen kayıtlar dışındaki araç onarım ve bakım bilgilerine erişim için makul ve orantılı ücretler alabilir ve bu ücretler, bağımsız işletmecinin bilgiyi ne ölçüde kullandığını dikkate almayarak bu bilgiye erişimi caydırmamalıdır. Ulusal makamlara, Komisyona ve teknik servislere erişim ücretsizdir. Bu iç atıf ikinci bir bakışı hak ediyor, çünkü Article 61 yalnızca tek bir kayıt grubu içerir: bağımsız tamircilerin zaten ücretsiz eriştiği, 61(9)’daki merkezi veri tabanı onarım ve bakım kayıtları; 61(10) ise bireysel onaylı araçları bu bölümün dışında tutan fıkradır. İfade, OJ L 151’de yayımlanan metinde ve 2 Ağustos 2026 tarihli konsolide metinde birebir aynıdır.

Article 63(2), fiyat listesinin düzeyini değil biçimini belirler. Üretici, onarım ve bakım bilgisini — yeniden programlama veya teknik destek gibi işlem bazlı hizmetler dahil — saatlik, günlük, aylık ve yıllık olarak sunmak zorundadır; ücret, verilen erişim süresine göre değişir. Süreye göre değil işlem başına ücretlendirilen, işlem bazlı erişim de ayrıca sunulabilir. Bir üretici her iki sistemi de sunduğunda, bağımsız tamirciler seçim yapabilmelidir. Seçim markaya değil servise aittir.

Hiçbir yerde bir rakam belirlenmemiştir, ancak „makul ve orantılı” ifadesi de fiyat kontrolünün tamamı değildir. Yukarıda çok aşamalı araçlarla ilgili görülen Annex X 3.7, başka bir üreticinin web sitesi adresi veya iletişim bilgileri için herhangi bir ücret alınmasını yasaklar. Appendix 4’ün point 3.8 maddesi sıfırı belirler: Annex X point 2.9 kapsamında erişimi sağlamak için, 2.9(c)’deki uzaktan erişim tesisi istisnası dışında hiçbir ücret talep edilemez; bu istisna için gerekçelendirilmiş ve orantılı ücretlere izin verilir — bu, Article 63(1)’dekinden farklı bir formüldür. Annex X 6.4, bağımsız geliştirilmiş bir araç iletişim arayüzünün doğrulanması için kendi makul ve orantılı kuralını taşır. Bunların hiçbirinin sağlamadığı şey bir rakamdır; bu yüzden Article 65’teki uyuşmazlık yolu, metnin kendisinden daha çok önem taşır.

Her markanın web sitesi, tek bir biçim

Annex X 2.1, bir üretici EN ISO 18541–2021’in Part 1 ila 4’üne ve EN ISO 18541–2018’in „Heavy duty specific provision” başlıklı Part 5’ine uyduğunda, standartlaştırılmış format yükümlülüğüne uyulduğunu varsayar. Bunun yanında üç pratik nokta bulunur: tip onayı numarası sitede modele göre gösterilmelidir (6.8); güvenli alanların dışındaki kayıt işlemi yalnızca ödemenin nasıl yapılacağını doğrulayan bilgiyi isteyebilir (6.7); ve 2026 değişikliğinden bu yana, bilgi bağımsız işletmecilere en geç aracın piyasaya sürüldüğü tarihte ulaşmalıdır (Annex X point 7.5).

Güvenlik bilgisinin kendi sistemi var

Araç güvenlik özelliklerine erişim — üretici tarafından bir araca, çalınmasını veya izinsiz kullanılmasını önlemek ve izlenip geri bulunabilmesini sağlamak için yerleştirilen özellikler; Annex X, Appendix 3, point 2.1.3’ün söz konusu güvenlikle ilgili bilgiyi tanımlama şekli budur — çitle çevrilmiştir. Üçüncü unsur bir filo için önemlidir: telematik izleme ve geri bulma işlevleri bu çitin içindedir, dışında değil. Annex X 6.2, gizlilik, bütünlük ve tekrar oynatmaya karşı koruma, güvenlik sertifikalarıyla karşılıklı kimlik doğrulama ve güvenli donanımda tutulan özel bir anahtar gerektirir; 6.3, onayı Appendix 3’teki SERMI şemasına yönlendirir; bu şema hem ağır hem hafif ticari araçları kapsar ve Commission Delegated Regulation (EU) 2021/1244 uyarınca 30 Temmuz 2023’ten itibaren uygulanır.

İşleyiş teknikten çok idaridir. Bir uygunluk değerlendirme kuruluşu işletmeciyi onaylar ve isimlendirilmiş çalışanları yetkilendirir; onay ve yetkilendirme, denetim sertifikalarının tarihinden itibaren 60 ay geçerlidir; kuruluş her iki tarafı da süre dolmadan altı ay önce bilgilendirir, bu süre içinde en az bir kez habersiz, rastgele yerinde denetim yapar ve kayıtlarını beş yıl saklar. Olumsuz sonuç alan bir işletmecinin küçük eksiklikleri düzeltmesi için 15 iş günü vardır. Onay, meşru bir ticari faaliyeti ve ilgili bir sabıka kaydının bulunmadığını gösteren belgelere dayanır; 6.3 ise emisyon performansına zarar verecek işleri reklam eden veya sunan işletmecileri diskalifiye eder — kirlilik kontrol sistemlerini sökmek, yenilgi cihazları takmak, tüketim izlemesi veya kilometre sayacı okumalarıyla oynamak ya da anma gücü dahil motor kontrol ünitesiyle oynamak. Her erişim izni, üretici tarafından VIN ve tarihle kaydedilir ve beş yıl saklanır. Komisyonun 2022/C 288/02 sayılı tebliği, şemanın nasıl işlemesi gerektiğini açıklar; bu bir rehberdir, ek bir yükümlülük değil.

Araçlar, yeniden programlama ve 2026 yeniden yazımı

Annex X 6.4, kontrol ünitelerinin yeniden programlanmasının, varyant kodlamasının ve yedek parça etkinleştirmesinin, üretici donanımına bağımlı olmadan, üreticiye özel olmayan donanımda, ISO 22900-2, SAE J2534-1, SAE J2534-2, TMC RP1210B veya SOVD standardı ISO/DIS 17978-1 uyarınca çalışmasını gerektirir; RP1210B bu listedeki ağır ticari araç girişidir. Point 6.5 iki şeyi kapsam dışı bırakır: bu gereklilik, hız sınırlama cihazlarının veya kayıt cihazlarının yeniden programlanmasına uygulanmaz, dolayısıyla takograf üzerindeki çalışmalar bununla açılmaz.

23 Mart 2026’da kabul edilen ve Resmi Gazete’de 3 Haziran 2026’da yayımlanan Commission Delegated Regulation (EU) 2026/699, anneksin büyük bölümünü siber güvenlik etrafında yeniden yazdı. Point 2.9 bunun omurgasıdır. Aracın OBD bilgilerine, tanısına, onarım ve bakımına, izlenmesine ve muayenesine erişim için üretici, aşağıdaki üç yolun tamamı üzerinden araç içi veri akışına çift yönlü erişim sağlamalıdır: standartlaştırılmış veri bağlantı konektöründeki seri veri portu (ağır araçlar için UN Regulation No 49’un Annex 9B’sinin paragraph 4.7.3’ü, hafif araçlar için UN Regulation No 154’ün Annex C5’i); üreticinin ya yetkili ortaklarına, bayilerine ve tamircilerine sağladığı ya da kendisinin onarım ve bakım için kullandığı başka herhangi bir araç içi erişim yolu — Ethernet konektörleri, standartlaştırılmış OBD portundaki standart dışı pinler, satış sonrası hizmet entegrasyonu için kullanılan uygulama programlama arayüzleri, kablosuz yerel ağlar; ve üreticinin ya aynı ortaklarına, bayilerine ve tamircilerine sağladığı ya da uzaktan erişimi sağlamak için kendisinin kullandığı herhangi bir tesis. Son iki unsurda ağırlık taşıyan sözcük veya’dır. Bir üreticinin bayilerine verdiği ama kendisinin hiç kullanmadığı bir uzaktan erişim tesisi bu yükümlülüğün kapsamındadır; kendisinin kullandığı ama kimseye vermediği bir araç içi yol da öyledir.

Araç hareket halindeyken üretici veri akışını yalnızca okunabilir hale getirebilir, ancak yalnızca aynı kısıtlamayı kendi yetkili ortaklarına, bayilerine ve tamircilerine de uygulaması koşuluyla. Aynı madde, Regulation (EU) 2019/2144’ün Article 4(5)(d) and Annex II line D4 maddelerine ve Regulation (EU) 2024/1257’nin Articles 4(7), 4(8) and 6(3) maddelerine uyum için gerekli ve orantılı olduğu ölçüde, veri akışına erişime koşullar getirmesine de izin verir. Appendix 4 bu koşulları sınırlar — ancak kendi point 1.1 maddesi bu sınırı yalnızca 2.9(a) and (b)’deki iki araç içi yolla sınırlar ve 2.9(c) kapsamındaki uzaktan erişim bunun dışındadır. Bu, üç yoldan ikisi için sınırlandırılmış, koşullu bir haktır, koşulsuz bir hak değil.

Bu sınır içinde liste dardır. Tanı arıza kodlarını okumak, VIN’i okumak veya generic ya da OBD tarama cihazıyla sınırsız erişimin Regulation (EU) 2017/1151 or Regulation (EU) 2024/1257 uyarınca zorunlu olduğu ya da UN Regulation No 49, No 83, No 168 or No 154’te öngörüldüğü durumlarda veri okuma ve arıza kodlarını silme için erişim kimlik bilgilerinin verilmesi, tanı cihazının ve üreticisinin kimlik doğrulamasına bağlı kılınamaz (Appendix 4 point 3.1). Bu son istisnanın her iki dalı da okunmalıdır: UN Regulation No 49, listedeki ağır ticari araç girişidir, dolayısıyla bir kamyon veya otobüs için ilk dal değil ikinci dal geçerlidir. Erişim kimlik bilgileri, sağlandığı andan itibaren en az 30 gün geçerlidir — ancak OBD bilgisine erişim araçta bir değişiklik gerektirdiğinde üretici bunu 24 saatle sınırlayabilir (Appendix 4 points 7.3 and 7.4) ve Appendix 4 point 7.5, bir servis gününün büyük kısmını bu kategoriye sokar: aktüatörleri etkinleştirmek, arıza kodlarını silmek, servis ışıklarını sıfırlamak, parçaları değiştirmek ve başlatmak, kalibrasyon, varyant kodlama ve yeniden programlama. Bir üretici şüpheli kötüye kullanım veya bir siber güvenlik olayı nedeniyle erişimi askıya aldığında, aynı anda onay makamını bilgilendirmelidir ve makamın, bu bildirimden itibaren gerekçeleri incelemek ve askıya almanın açıkça haksız veya orantısız olması hâlinde erişimin yeniden sağlanmasını talep etmek için on günü vardır (Appendix 4 point 10.5). Ek ayrıca, bağımsız tanı cihazı üreticilerine yazılım ve arayüzlerin açılması için tarihli son tarihler içerir; bunlar arasında 23 Eylül 2026, 23 Aralık 2026, 23 Haziran 2027 ve 23 Haziran 2028 de bulunur.

Ayrıca onarım ve bakım bilgisi sayılan şeyi de genişletti: sürücü destek sistemleri için kalibrasyon ve onarım verileri, doğru yazılım güncellemesini veya varyant kodlamasını belirlemek için gereken bilgi ve çekiş bataryası sistemleri ile bunların değiştirilebilir modülleri için tanı verileri.

Bir üretici uymadığında

Article 64, üreticiye tip onayından itibaren altı ay süre tanır; bu süre içinde onay makamına bölümle uyumluluğun kanıtını sunmalıdır. Article 65, bu makamın uyumu istediği zaman, kendi inisiyatifiyle veya bir şikâyet üzerine kontrol etmesine izin verir ve bağımsız bir işletmeci ya da bağımsız işletmecileri temsil eden bir ticaret birliği şikâyette bulunduğunda, makam talepten itibaren üç ay içinde denetim yapmalı ve sonuçları bildirmelidir. Mevcut önlemler arasında tip onayının geri alınması veya askıya alınması ile para cezaları bulunur.

Bu bir tip onayı yoludur ve tek yol değildir. Bir bayilik anlaşmasının bir bayinin bağımsız bir servise parça satmasını engelleyip engelleyemeyeceği bir rekabet hukuku sorunudur ve motorlu taşıt grup muafiyeti olan Commission Regulation (EU) No 461/2010 kapsamında çözülür. Bu tartışmanın döndüğü iki terimden hiçbiri orada tanımlanmamıştır: bu yönetmeliğin Article 1 maddesi, dikey anlaşma ve dikey kısıtlamadan yetkili ve bağımsız tamirciler ile distribütörlere, motorlu taşıt, yedek parça ve seçici dağıtıma kadar uzanır ve orada durur. „Orijinal” ve „eşdeğer kalitede” parçalar konusunda ise yollar burada ayrılır. „Eşdeğer kalite”, yalnızca Komisyonun Supplementary Guidelines’ının, 2010/C 138/05, paragraph 20’sinde yer alan bir soft-law testine sahiptir: parça, kullanımı yetkili ağın itibarını tehlikeye atmayacak kadar yeterince yüksek kalitede olmalıdır ve üretici, belirli bir parçanın bu koşulu karşılamadığına dair kanıt sunabilir. Bu ifade Regulation (EU) 2018/858’de hiçbir yerde geçmez. „Orijinal parça veya ekipman” ise tam tersidir. Aynı Guidelines’ın paragraph 19’u kendi başına bağımsız bir anlam sunmaz; tanımı belirtir ve bu makalenin konusu olan yönetmeliğin ta kendisi olan Regulation (EU) 2018/858’in Article 55(5)’inin ikinci alt fıkrasına atıfta bulunur; buna göre orijinal parça veya ekipman, araç üreticisinin söz konusu aracın montajı için sağladığı spesifikasyonlara ve üretim standartlarına göre üretilen parça veya ekipmandır. Bu, doğrudan uygulanabilir bir yönetmelikte bağlayıcı bir tanımdır, ancak „bu maddenin amaçları doğrultusunda” ifadesiyle belirtildiğinden metnin tamamında değil Article 55 içinde bağlayıcıdır. İki kapı, iki farklı makam. Tip onayı tarafındaki firmalar kısa bir listedir — Avrupalı kamyon ve otobüs üreticileri — ve her biri, bilgilerinin bulunması gereken web sitesini adlandıran Annex X Appendix 1’deki sertifikayı imzalar.

Bu bölüm erişim sağlar, mülkiyet değil: Annex X 6.1, bilgiyi çoğaltmak veya yeniden yayımlamak isteyen herkesi doğrudan üreticiyle görüşmeye bırakır.