Otobüs Filosu İşletme Maliyetlerinin Altındaki Mevzuat Zemini

Bu yazı, bir otobüs veya otokar işletmecisinin maliyet tabanının altında yatan AB düzenleyici yükümlülüklerini ortaya koyar — hangi düzenleme, kimin üzerinde, ne zamandan itibaren, neyi gerektirerek — ve bunların hiçbirine bir rakam koymaz.

Avrupa otobüs filolarının işletme maliyetlerine bir rakam koyan bir birincil kaynağa ulaşamadık; bu site izini süremediği bir şeyi yayımlamaz. Yasal zemin ise izlenebilirdir: her bölüm, kendisini düzenleyen mevzuata bağlanır — varsa konsolide metninden, onu değiştiren tadil eden metinlerle birlikte okunarak — ve bu yükümlülüklerin birçoğu bir otobüs işletmesinin yalnızca bir kısmını kapsar.

Sürücü yeterliliği: Directive (EU) 2022/2561

Directive (EU) 2022/2561 yürürlüktedir. Bu direktif, EUR-Lex’in “No longer in force, Date of end of validity: 11/01/2023; Repealed by 32022L2561” olarak gösterdiği Directive 2003/59/EC’yi kodifiye etmiştir — eski direktif geçmiş zamanla anılmalıdır. Kodifiye eden metin 23 Aralık 2022’de yayımlanmış ve Article 15 uyarınca yayımlanmasından yirmi gün sonra yürürlüğe girmiştir.

Article 1, D1, D1+E, D veya D+E kategorisinde ehliyet gerektiren araçların sürücülerini kapsar; Article 2 ise kapalı bir muaf kullanım listesi için bu şartı kaldırır.

Mesleki yeterlilik belgesine üç yol götürür ve saatler Article 6’da değil, Annex I’de yer alır. Article 6(1)(a), onaylı bir merkezde bir kurs artı bir sınavdır — Annex I, Section 2.1 uyarınca 280 saat, bunun en az 20 saati bireysel sürüş. Article 6(1)(b) yalnızca sınavdır: Section 2.2 herhangi bir kursa katılım öngörmez, dolayısıyla kurs saati de yoktur. Article 6(2) hızlandırılmış yoldur ve Section 3, en az 10 saati bireysel sürüş olmak üzere 140 saat belirler. Hangisinin uygulanacağı Üye Devletin seçtiği seçeneğe bağlıdır.

Article 7, periyodik eğitimin neyi içermesi gerektiğini söyler ama bir süre belirlemez. Rakamlar Annex I, Section 4’te yer alır — “35 hours every five years, given in periods of at least seven hours, which may be split over two consecutive days” — e-öğrenim ise en fazla 12 saatle sınırlıdır. Beş yıllık döngü, kendisi de sabit olmayan Article 8(2)’den gelir: bir Üye Devlet bunu kısaltabilir veya uzatabilir, “inter alia, so that it coincides with the date of expiry of the driving licence”, ancak “the period may not, however, be shorter than three years or longer than seven years”. Bir filonun sürücülerinin ne zaman yeniden yeterlilik alacağı dolayısıyla Üye Devlete bağlıdır, üç ile yedi yıl arasındaki bir pencere içinde.

Sürüş süresi ve dinlenme: Regulation (EC) No 561/2006

Regulation (EC) No 561/2006, “In force: This act has been changed. Current consolidated version: 31/12/2024” olarak gösterilir. Article 2(1)(b), “by vehicles which are constructed or permanently adapted for carrying more than nine persons including the driver” ile yolcu taşımacılığını kapsama alır. Article 3 ise bir kısmını yeniden dışarı çıkarır: ilk bendi, “vehicles used for the carriage of passengers on regular services where the route covered by the service in question does not exceed 50 kilometres” ibaresini hariç tutar. Bu eşiğin altındaki bir hat, Yönetmeliğin tamamen dışındadır: bir otobüs ve otokar işletmesinin yalnızca bir kısmına ulaşır, tamamına değil.

Kapsam içinde, Article 6 günlük sürüşü dokuz saatle sınırlar, haftada iki kez 10 saate uzatılabilir; haftalık sürüşü 56 saatle, iki haftalık sürüşü ise 90 saatle sınırlar. Article 7, dört buçuk saatlik sürüşten sonra en az 45 dakikalık kesintisiz bir mola gerektirir; bu mola, en az 15 dakikalık bir molanın ardından en az 30 dakikalık bir molayla değiştirilebilir.

Regulation (EU) 2024/1258, yolcu taşımacılığı hükümlerini yeniden düzenledi: arızi yolcu servisinde çalışan bir sürücü için mola, “may also be replaced by two breaks, of at least 15 minutes each, distributed over the driving period” — değiştirilir, bölünmez. Ayrıca Article 8(6a)’daki on iki günlük istisnayı, belirli koşullara tabi olarak, uluslararası taşımacılığın ötesinde arızi yolcu servislerine de genişletti.

Bir hesap bize aittir, Yönetmeliğe değil: kapsam içinde, iki haftada 90 saatten fazla sürüş gerektiren bir görev, tek bir sürücü tarafından yerine getirilemez.

Kayıt cihazı: Regulation (EU) No 165/2014

Regulation (EU) No 165/2014 yürürlüktedir. OJ L 60’ta 28 Şubat 2014’te yayımlanmış ve Article 48 uyarınca ertesi gün, 1 Mart 2014’te yürürlüğe girmiştir.

Article 3(1), “to which Regulation (EC) No 561/2006 applies” olan bir Üye Devlette tescilli araçlarda takograf şart koşar. Kapsam ödünç alınmıştır, dolayısıyla 50 kilometrelik istisna da buraya taşınır: 561/2006 kapsamı dışındaki bir hat, takograf yükümlülüğünün de dışındadır. Article 3(2) ve 3(3), Üye Devletlerin o Yönetmeliğin Articles 13(1), 13(3) ve 14’ündeki istisnalar yoluyla başka araçları da muaf tutmasına izin verir.

Article 23(1), en az iki yılda bir onaylı atölyeler tarafından muayene gerektirir; Article 24 bu işi, Üye Devletin onayladığı ve sertifikalandırdığı atölyelere ayırır.

Article 3(4) ve 3(4a), tescil edildikleri Üye Devletin dışında çalışan araçlar için akıllı takograf ile geriye dönük donanım yükümlülüğü ekler. Süreler ortak bir başlangıç noktası paylaşmaz: Article 3(4), “no later than three years from the end of the year of entry into force of the detailed provisions referred to in the second paragraph of Article 11” olarak işler, Article 3(4a) ise o yürürlüğe girişten dört yıl sonra işler. Biz burada bir tarihi değil, yapıyı aktarıyoruz.

Araç muayenesi: Directive 2014/45/EU

Directive 2014/45/EU, “In force: This act has been changed. Current consolidated version: 20/05/2023” olarak gösterilir. OJ L 127’de 29 Nisan 2014’te yayımlanmış, Article 25 uyarınca yayımlanmasından yirmi gün sonra — 19 Mayıs 2014’te — yürürlüğe girmiştir. Article 23(1), iç hukuka aktarımı 20 Mayıs 2017’ye, uygulamayı ise 20 Mayıs 2018’den itibaren şart koşmuştur.

Article 2(1), Direktifi tasarım hızı 25 km/sa’yı aşan M1, M2 ve M3, N1, N2 ve N3 kategorileri ile O3 ve O4 römorklarına uygular. İki alt bent kendi koşullarını taşır: 1 Ocak 2022’den bu yana, “equipped with a combustion engine with a displacement of more than 125 cm3” olan L3e, L4e, L5e ve L7e araçları; ve “the use of which mainly takes place on public roads with a maximum design speed exceeding 40km/h” olan T1b, T2b, T3b, T4.1b, T4.2b ve T4.3b kategorisindeki tekerlekli traktörler — Article’ın 25’i değil, kendi eşikleri. Article 5 uyarınca M2 ve M3 araçları ilk tescilden bir yıl sonra ve ardından her yıl muayene edilir, N2, N3, O3, O4 ile M1 taksileri ve ambulanslar da öyle; M1 ve N1 araçları dört yıl sonra, ardından her iki yılda bir muayene edilir.

Araç seçimi, ama yalnızca kamu alımında: Directive 2009/33/EC

Directive (EU) 2019/1161 ile değiştirilen Directive 2009/33/EC, “In force: This act has been changed. Current consolidated version: 20/05/2024” olarak gösterilir.

Article 3(1), bunu kamu alım idareleri ve kamu alım kuruluşlarının araç satın alma, kiralama, finansal kiralama veya taksitli satın alma sözleşmelerine, Üye Devletlerin belirlediği eşiklerin üzerindeki Regulation (EC) No 1370/2007 kapsamındaki kamu hizmeti sözleşmelerine ve CPV koduyla belirlenen hizmet sözleşmelerine uygular. 2 Ağustos 2021’den sonraki ihale çağrılarında devreye girer. Article 3(2), Regulation (EU) 2018/858’de listelenen belirli araçları ve “vehicles of category M3 other than Class I and Class A vehicles” ibaresini hariç tutar.

Article 4, point (4)(b), temiz bir M3, N2 veya N3 aracını, “as defined in points (1) and (2) of Article 2 of Directive 2014/94/EU” şeklinde tanımlanan alternatif yakıtları kullanan bir araç olarak tanımlar. EUR-Lex bu direktifi “No longer in force, Date of end of validity: 12/04/2024; Repealed by 32023R1804” olarak gösterir; halefi ise Regulation (EU) 2023/1804’tür. Konsolide metin hâlâ mülga direktife işaret etmektedir; biz bu işaret ettiği yeri yeniden yazmak yerine olduğu gibi aktarıyoruz.

Article 5(1), iki referans dönemi için asgari kamu alımı hedefleri belirler — 2 Ağustos 2021’den 31 Aralık 2025’e ve 1 Ocak 2026’dan 31 Aralık 2030’a — hafif ticari araçlar için Table 3’te, ağır ticari araçlar için Table 4’te Üye Devlet başına rakamlarla; otobüsler yalnızca Table 4’te yer alır. Sıfır emisyonlu otobüs kuralı Article 5’te değil, Table 4’ün dipnotundadır: “Half of the minimum target for the share of clean buses has to be fulfilled by procuring zero-emission buses”, ilgili otobüslerin yüzde 80’inden fazlasının çift katlı olduğu ilk dönem için dörtte bire indirilir.

Article 3, yükümlülüğü işletmeciye değil, kamu alım idarelerine ve kamu alım kuruluşlarına yükler. Yine de işletmecilere dolaylı olarak ulaşır: Article 3(1), işletmecilere verilen Regulation (EC) No 1370/2007 kapsamındaki kamu hizmeti sözleşmelerini kapsar, dolayısıyla hedefler bir ihalenin şartları içinde işletmeciye ulaşabilir. Direktifte yükümlülüğü doğrudan bir işletmeciye yükleyen bir hüküm bulamadık.

İşletmecinin değil, üreticinin yükümlülüğü: Regulation (EU) 2019/1242

Regulation (EU) 2019/1242 yürürlüktedir; Regulation (EU) 2024/1610’u yansıtacak şekilde 1 Temmuz 2024 itibarıyla konsolide edilmiştir. Bu değişiklikle eklenen Article 3d, “for heavy-duty vehicles referred to in the fourth column of the table in point 4.2 of Annex I (‘urban buses’), manufacturers shall comply with the 90 % and 100 % minimum shares of zero-emission heavy-duty vehicles … in accordance with point 4.3.2 of Annex I” hükmünü getirir. Muhatap üreticidir: burada hiçbir şey bir işletmeciyi araç satın almaya, dönüştürmeye veya elden çıkarmaya zorlamaz.

Otokarlar ve bölgesel otobüsler başka bir yerde durur. Article 3a(1), azaltımları “the average CO2 emissions of the reporting period of the year 2019” karşısında ölçer ve “other than special purpose vehicles, off-road vehicles and off-road special purpose vehicles” olan yeni ağır ticari araçları kapsar. 2025-2029 için yüzde 15’lik rakamı, point (a) ile dokuz alt gruba bağlanır — 4-UD, 4-RD, 4-LH, 5-RD, 5-LH, 9-RD, 9-LH, 10-RD ve 10-LH — ki bunlar yük alt gruplarıdır; otobüsler ve otokarlar bunlar arasında değildir. Bunlara ilk kez point (b) ile ulaşılır: 2030-2034 için vocational vehicles dışındaki tüm alt gruplarda yüzde 45, ardından 2035-2039 için yüzde 65 ve 2040’tan itibaren yüzde 90. Regulation (EU) 2024/1610’un Recital 36’sı, bölgesel ve uzun mesafeli otobüs ve otokarların “remain subject to the CO2 emissions reduction targets for heavy-duty vehicles” olduğunu belirtir.

Bu yazının söylemediği

Hiçbir parasal tutar, hiçbir maliyet payı ve maliyet kalemlerinin hiçbir sıralamasını belirtmez, çünkü ulaşabildiğimiz hiçbir birincil kaynak bunu desteklemez. Yüzde 90 ve yüzde 100’lük şehir içi otobüs paylarına bir takvim yılı iliştirmez, çünkü Article 3d bunları yalnızca Annex I’in point 4.3.2’sine atıfla belirtir. Akıllı takografın geriye dönük donanımı için bir tarih vermez, çünkü Regulation (EU) No 165/2014 bu süreleri birer dönem olarak ifade eder.

Directive 2014/94/EU’yu mülga kılan Regulation (EU) 2023/1804 okundu ve bilinçli olarak dışarıda bırakıldı. Bunun Article 4’ü “Targets for recharging infrastructure dedicated to heavy-duty electric vehicles” başlığını taşır ve “Member States shall ensure a minimum coverage of publicly accessible recharging points dedicated to heavy-duty electric vehicles” ifadesiyle başlar: muhatap Üye Devlettir. Bir işletmeciye yükümlülük yükleyen bir hüküm bulamadık.

Geriye, kapsamı her seferinde ayrı ayrı belirlenmesi gereken bir zemin kalır: sürüş süresi ve takograf muayenesi, 50 kilometrenin altındaki bir hatta ulaşmaz; yeterlilik yolu ve kamu alımı hedefleri ise Üye Devlet tercihlerine bağlıdır. Herhangi biri bir rakam iliştirmeden önce her biri kendi mevzuatına karşı kontrol edilebilir.