Aerodinamik kabinler ve AB uzunluk kuralları

Volvo, FH Aero kabininin önünün standart Volvo FH’ye kıyasla 24 santimetre uzatıldığını söylüyor. DAF, önde 160 mm uzama olan yeni bir kabin tanımlıyor. Mercedes-Benz, Actros L ProCabin’de hava akışının 80 milimetre uzatılmış bir ön uçla karşılaştığını söylüyor. Üçü arasında yalnızca DAF, bunun hangi yetkiye dayandığını söylüyor. Bir kabinin yasal azami sınırın ötesine geçmesine izin veren hüküm, aynı nefeste bir koşul da ekliyor — aşımın yük kapasitesinde artışa yol açmaması gerektiği — ve bizim okumamıza göre, ekstra santimetrelerin ekstra platforma dönüşmesini engelleyen tam da bu koşul. Her iki yarı da aynı yerden geliyor: daha uzun burna izin veren kural ve o kuralın içine yazılmış sınır.

Uzunluklar bir ilke değil, bir tablodur

Council Directive 96/53/EC boyutları belirler ve neyin ne olduğunu söylemeden önce kimleri bağladığını söyler. Article 1(1)(a), boyut kurallarını M2 ve M3 kategorilerindeki motorlu taşıtlara ve bunların O kategorisi römorklarına, ayrıca N2 ve N3 kategorilerindeki motorlu taşıtlara ve bunların O3 ve O4 römorklarına uygular; Article 1(3), birden fazla eklemli bölümden oluşan eklemli otobüsleri Direktifin tamamen dışında bırakır. Annex I, point 1’in başlığını “Article 1(1)(a)’da belirtilen araçlar için azami izin verilen boyutlar” olarak koyar ve bu madde, 14 Ağustos 2019 tarihli konsolide metinde, her birinin karşısında bir rakam bulunan bu araç türlerinin bir listesidir. Bir panelvan bu listede yer almaz.

Point 1.2, genişliği 2,55 m olarak belirler; iklim kontrollü araçların ve iklim kontrollü konteyner ya da değiştirilebilir gövdelerin üst yapıları için bu değer 2,60 m’dir. Point 1.3, her araç için yüksekliği 4,00 m olarak belirler. Point 1.5, bu araçların her birinin geçmesi gereken manevra testini ekler: hareket hâlindeki bir motorlu taşıt ya da kombinasyon, 12,50 m dış yarıçaplı ve 5,30 m iç yarıçaplı bir dönüş çemberi içinde dönebilmelidir.

Uluslararası taşımacılığı bağlayan aynı ekin ağırlık tarafının aksine — bu konu kamyon ağırlıkları, GVW ve GCW yazısında ele alınmıştır —, bu boyutlar yurt içi taşımacılığa da ulaşır. Article 4(1)(a), üye devletlerin, points 1.1, 1.2, 1.4, 1.5, 1.6, 1.7, 1.8, 4.2 ve 4.4’e uymayan ulusal yük araçlarının normal trafiğine izin vermesini yasaklar; Article 4(1)(b) aynısını, points 1.1, 1.2, 1.4a, 1.5 ve 1.5a’ya karşı ulusal yolcu taşımacılığı için yapar. Ancak Article 4(1)’in kapattığı şey normal trafiktir ve altındaki paragraflar dolaylı yolları belirtir. Article 4(3), azami boyutları aşan araçların veya kombinasyonların, bölünemez yük taşıdıklarında veya taşımak üzere olduklarında, ayrımcılık yapılmadan verilen özel izinlerle veya benzer ayrımcılık yapmayan, duruma özgü düzenlemelerle trafiğe çıkmasına izin verir. Article 4(4), uluslararası rekabeti önemli ölçüde etkilemeyen belirli ulusal taşımacılık işlemleri için bir üye devletin points 1.1, 1.2, 1.4 ila 1.8, 4.2 ve 4.4’ten sapan boyutlara izin vermesine olanak tanır — modüler kavramı tanımlayan ve buna izin veren, ve böylece tablo okuyucusunun var olmasını beklemeyeceği uzun ulusal kombinasyonların yasal dayanağını oluşturan paragraf budur. Article 4(5), Direktife uyamayan yeni teknolojiler veya yeni kavramlar içeren araçların yerel denemelerine izin verir. Ve Article 4(7), üye devletlerin points 1.1, 1.2, 1.5 ve 1.5a’yı aşan, önceden var olan otobüsleri 31 Aralık 2020’ye kadar yolda tutmasına izin vermişti; bu pencere artık kapanmıştır. Tablo yurt içi taşımacılığa ulaşır, ama Article 4 onu su geçirmez bırakmaz.

2015’te bu tabloya açılan iki kapı

Directive (EU) 2015/719, 96/53/EC’ye iki madde ekledi ve bunlar simetrik değildir.

Article 9a(1) önü kapsar ve önce amacını belirtir: enerji verimliliğinin, özellikle kabinlerin aerodinamik performansının, ve yol güvenliğinin iyileştirilmesi. Article 9a(2)’de belirtilen gereklilikleri karşılayan ve tip onayı çerçevesine uyan araçlar veya kombinasyonlar, kabinleri gelişmiş aerodinamik performans, enerji verimliliği ve güvenlik performansı sunduğu sürece point 1.1’deki azami uzunlukları aşabilir; yine de point 1.5’e uymaları gerekir; ve azami uzunlukların herhangi bir şekilde aşılması, bu araçların yük kapasitesinde artışa yol açmamalıdır.

Article 8b(1) arkayı kapsar ve aynı açılış amacına, enerji verimliliğinin iyileştirilmesine sahiptir. Article 8b(2) ve (3)’te belirtilen gereklilikleri karşılayan aerodinamik cihazlarla donatılmış ve tip onayı çerçevesine uyan araçlar veya kombinasyonlar, bu tür cihazların arkaya eklenmesine izin vermek için point 1.1’deki azami uzunlukları aşabilir; yine de point 1.5’e uymaları gerekir; ve azami uzunlukların herhangi bir şekilde aşılması yükleme uzunluğunda artışa yol açmamalıdır. Bu istisnaların hiçbiri, donanımı yalnızca taşıyan bir araç için geçerli değildir.

İki koşul aynı değildir. Kabin maddesi yük kapasitesini korur; arka cihaz maddesi ise yükleme uzunluğunu korur ve aşağıdaki tip onayı kuralları bunları farklı şekilde uygular. Kanun koyucunun neyi satın almaya çalıştığı, Decision (EU) 2019/984’ün recital 2’sinde açıkça belirtilir: gelişmiş kabin aerodinamiği, 96/53/EC’nin azami uzunluk kısıtlamaları altında, aracın yük kapasitesini azaltmadan mümkün değildi, bu yüzden bir istisna getirildi.

İki izin aynı anda yürürlüğe girmedi

Üye devletlerin Directive (EU) 2015/719’u 7 Mayıs 2017’ye kadar iç hukuka aktarması gerekiyordu. Kabul edildiği hâliyle Article 9a(3), kabin iznini gerekli tip onayı değişikliklerinin aktarımından veya uygulanmasından üç yıl sonrasına erteliyordu — hiç kimsenin bir takvime yazamayacağı bir tarih. Decision (EU) 2019/984, belirsizliği iki adımda ortadan kaldırdı: Article 9a(3)’ü “Paragraph 1 shall apply from 1 September 2020” ifadesiyle değiştirdi ve Komisyon’un bu tür araçlar için tip onayını 1 Kasım 2019’a kadar sağlamasını şart koştu.

Article 8b(5) hâlâ koşullu biçimi taşır: paragraph 1, gerekli değişikliklerin aktarım veya uygulama tarihinden ve Article 8b(4) kapsamındaki uygulama tasarruflarının kabulünden sonra uygulanır. Bu uygulama tasarrufları mevcuttur. 15 Kasım 2019 tarihli Commission Implementing Regulation (EU) 2019/1916, arka cihazlar için operasyonel kuralları belirler; 2 Mart 2020’de kabul edilen Commission Implementing Regulation (EU) 2020/349 ise bunu değiştirdi, çünkü Komisyon’un kendi ifadesiyle, hükümleri, belirli kentsel veya kentler arası alanlardaki operasyonel koşullar bakımından, Direktifin Article 8b(3) maddesiyle tutarlı değildi. Düzeltme o kadar dardı: değiştiren Regulation yalnızca bir paragrafı, Article 3(1)’i değiştirdi ve kendi başlığı da aynı niteleyiciyi taşır.

Direktifin adını verdiği çerçeve yürürlükten kaldırıldı

Hem Article 8b(2) hem de Article 9a(2), “within the framework of Directive 2007/46/EC” kapsamında bir onay şart koşar. Bu Direktif artık yürürlükte değildir. Regulation (EU) 2018/858’in Article 88 maddesi, onu 1 Eylül 2020’den itibaren geçerli olacak şekilde yürürlükten kaldırmıştır ve ona yapılan atıfların bu Regulation’a yapılmış atıflar olarak anlaşılması gerektiğini öngörür. Bu tarih, Article 9a(1)’in uygulanmaya başladığı tarihle aynıdır.

Altındaki teknik katman iki kez daha yer değiştirdi. Commission Regulation (EU) 2019/1892, uzatılmış kabinler ve aerodinamik cihazlar için ilk tip onayı gerekliliklerini Regulation (EU) No 1230/2012’ye yazdı; ardından Regulation (EU) 2019/2144’ün Article 18 maddesi, 1230/2012’yi, Regulation (EC) No 661/2009 ile birlikte bir dizi başka düzenlemeyle beraber, kendi Article 19 maddesinin 6 Temmuz 2022 olarak sabitlediği, bu Regulation’ın kendisinin uygulanmaya başladığı tarihten itibaren yürürlükten kaldırdı; ve gereklilikler artık, o tarihten itibaren uygulanabilir olan Commission Implementing Regulation (EU) 2021/535’te yer alıyor. Yalnızca konsolide Direktifte basılı adları izleyen bir okuyucu, yürürlükten kaldırılmış bir düzenlemeye ulaşır.

Uzatılmış bir kabinin gerçekte karşılaması gereken koşullar

Uygulanacak hüküm, Regulation (EU) 2021/535’in N2 ve N3 kategorilerini kapsayan ve olağan azami uzunluğu 12,00 m olarak belirleyen Annex XIII, Part 2, Section D bölümüdür. Point 1.4.1 ise kapıyı aralar: kabin konumundaki ön yüzeyin — şasi, tampon, tekerlek kalkanları ve tekerlekler gibi tüm dış çıkıntılar dâhil — üç boyutlu zarfın parametrelerine tamamen uyması ve yük alanının uzunluğunun 10,5 m’yi aşmaması hâlinde, araç bu azami uzunluğu aşabilir.

“Yük kapasitesinde artış olmaması” ilkesi böyle denetlenebilir hâle getirilir: koşul araca değil, kasaya bağlanır. Aynı ekin Section A bölümü, yük alanının uzunluğunu, yük alanının en öndeki iç noktasından en arkadaki iç noktasına kadar, aracın boyuna düzleminde yatay olarak ölçülen mesafe olarak tanımlar — bu ölçüm bir yük alanının varlığını önceden gerektirir. Point 1.4.1’e ilişkin okumamıza göre, bir çekicinin dolayısıyla arasında ölçecek hiçbir şeyi yoktur ve bu üst sınır, kabinin öne ne kadar uzandığından bağımsız olarak kasanın nerede bittiğini 10,5 m’nin belirlediği rijit araçlarda etkili olur. Regulation bunu bu şekilde ifade etmez; bu, tanımın zorladığı sonuçtur ve bize aittir.

Zarfın kendisi geometridir, ama Regulation’ın kendi çapraz referansı ona ulaşmaz. Point 1.4.1, okuyucuyu “Section I”e yönlendirir. O ekin Section I bölümünün başlığı ise “Aerodynamic devices and equipment crash test”tir: bir arka cihazın en arkadaki dış kenarındaki iki noktaya art arda uygulanan azami 4.000 N ± 400 N’lik yatay bir kuvvet, meyil veya daralma hakkında hiçbir şey içermez. Parametreler ise başlığı “Three-dimensional cab envelope” olan Section J’dedir ve Section J, diğer yöne işaret ederek kapanır — koşullarını karşılamayan bir kabin, “point 1.4.1. of Section D’de atıfta bulunulan üç boyutlu zarfın parametrelerine uymaz”. İki hüküm, uyuşmayan bir harf üzerinden birbirine atıfta bulunur ve bizim okumamıza göre yanlış olan, point 1.4.1’deki harftir; bu atfı kontrol etmek için izleyen bir okuyucunun, çarpışma testine ulaşmayı beklemesi gerekir.

Section J şu şekildedir. Kabinin azami genişliği boyunca, kabinin en öndeki noktasından geriye doğru 200 mm derinlikte, zeminden 2.000 mm veya daha az yükseklikte, altta zemin seviyesiyle ve üstte 2.000 mm ile sınırlı bir değerlendirme bölgesi alınır. Bu bölge içinde, dikeyden geriye doğru 3 derece eğimli bir düzlem, 1.000 mm’deki bir taban çizgisi etrafında döndürülür ve ön yüzeyin hiçbir noktası bu düzlemin önünde kalamaz. Boyuna orta düzlemin her bir yanında 20’şer derecede — aralarında 40 derece olacak şekilde — iki dikey düzlem daha belirlenir ve yüzeyin hiçbir noktası bunların dışında kalamaz. Açı olarak ifade edilen meyil ve daralma: yuvarlatılmış burun bir tasarım tercihi değil, bu düzlemlerin içine sığan biçimdir.

Kabin, aracı yine de point 1.5’teki dönüş çemberinden geçirmek zorundadır; bu ise kasa değil, dingil mesafesi ve dingil düzeni sorusudur. Ve Article 9a(2)(b), Komisyon’un tartmak zorunda olduğu hususlar arasında savunmasız yol kullanıcılarını ve sürücülerin kör noktalarının azaltılmasını sayar — bu kaygı, daha sonra zorunlu sürücü destek sistemleri arasında tarihli bir yükümlülük olarak karşımıza çıkar.

Arka cihazlar 500 mm’ye bağlıdır

Section D, uzunluğun belirlenmesi açısından arka bir cihazı göz ardı edilebilir sayar, ardından iki kademede koşullar getirir. Kullanım konumunda 500 mm’de veya altında olan cihazlarla bunun üzerindeki cihazlar aynı özü paylaşır: yük alanının kullanılabilir uzunluğunu artıramazlar; Regulation’a uygun olarak tip onaylı olmaları gerekir, ki points 1.3.1.1.1 ve 1.3.1.2.1 bunu eşiğin her iki tarafında da aynı sözcüklerle şart koşar; hem katlanmış hem kullanım konumunda kilitlenmeleri gerekir; durağan hâlde katlandıklarında azami izin verilen genişliği her yanda 25 mm’den, uzunluğu ise 200 mm’den fazla aşamazlar, ve bu 200 mm yalnızca zeminden en az 1.050 mm yükseklikten itibaren izinlidir, böylece araç intermodal taşımacılıkta kullanılabilir kalır; ve bir işletmecinin bunları 40 daN’yi aşmayan bir elle uygulanan kuvvetle hareket ettirebilmesi gerekir. 500 mm’nin üzerinde dayanım testleri de eklenir: kullanım konumunda yukarı, aşağı, sola ve sağa, katlanmış hâldeyken ise tekrar geriye doğru, azami 2,0 MPa basınçta statik olarak uygulanan 200 daN ± yüzde 10, kilitleme sisteminin açılmaması koşuluyla. 500 mm sınırı Direktifin kendisine aittir: Article 8b(2), bu uzunluğu aşan bir cihazın piyasaya sürülmeden önce tip onaylı olmasını şart koşar ve daha kısalar hakkında hiçbir şey söylemez. Şimdi ayrıntıyı taşıyan uygulama Regulation’ı ise her iki kademenin de onayını şart koşar, bu yüzden 400 mm’lik bir kuyruk kanadı, 900 mm’lik birinden daha az onaylı bir parça değildir.

İfade, bir kez yazılmak yerine araç sınıfını izler. N2 ve N3 araçlar ile O kategorisi römorklar için cihaz, “the usable length of the loading area”yı artıramaz. M2 ve M3 için aynı cümle, Section C’de “the overall usable cargo space” olarak geçer. Bir otobüs kuyruğu bagaj bölmesine göre, bir römork kuyruğu ise platforma göre ölçülür.

Kullanım ayrıca düzenlenir. Implementing Regulation (EU) 2019/1916 uyarınca cihazlar, özel dikkat gerektiren durumlarda — manevra yaparken, geri giderken veya park ederken, park edilmiş hâldeyken ve yükleme ya da boşaltma sırasında — ve intermodal taşımacılık boyunca kapalı tutulmalıdır; bu sırada her yanda 25 mm’den fazla dışarı çıkamazlar ve kendileri dâhil toplam genişlik 2.600 mm’yi aşamaz. Arızalı veya hatalı çalışan cihazlar kapalı tutulmalı veya mümkünse hemen sökülmelidir. Regulation (EU) 2020/349 ile değiştirildiği hâliyle, üye devletler, hız sınırının 50 km/sa veya altında olduğu ve savunmasız yol kullanıcılarının bulunma olasılığının yüksek olduğu kentsel veya kentler arası alanlarda cihazlar açıkken trafiğe çıkmayı yasaklayabilir.

Üreticiler bu izni neye harcadı

Yayımlanan uzunlukların hepsi öndedir ve yanlarında yayımlanan yüzdeler aynı şeyi ölçmez. Volvo, FH Aero burnunu standart FH’nin 24 santimetre önüne koyar. Ayrıca, kamyonun enerji tüketimi ve emisyonlarda yüzde 5’e kadar azalma sağlayabildiğini söyler ve bunu, dış aynalar yerine kameralar kullanan Camera Monitor System gibi yeni teknolojilerle birlikte gelişmiş aerodinamiğe bağlar — ki bu uzunluk izniyle ilgili bir önlem değildir —, sonucu sürüş hızına, hız sabitleyici kullanımına, araç spesifikasyonuna, yüke, topografyaya, sürücünün deneyimine, bakıma ve hava koşullarına bağlayan bir dipnotla birlikte. DAF, New Generation kabininin önünde 160 mm’lik bir uzama listeler, buna ek olarak XG ve XG+’ta iç mekân için kabinin arkasında 330 mm ekstra uzunluk ekler, ve nesil bütünü için yüzde 10 iyileştirilmiş yakıt verimliliği iddia eder. Mercedes-Benz, ProCabin’in ön ucunu 80 milimetre uzattı ve toplu olarak alınan aerodinamik önlemlerine yüzde üçe varan yakıt tasarrufu atfediyor. Bir rakam aerodinamiği artı yeni teknolojiyi kapsıyor, biri koca bir araç neslini kapsıyor, biri de bir dizi aerodinamik önlemi kapsıyor. Hiçbiri yalnızca burnun getirisi değil.

Üçünden hiçbiri 96/53/EC’yi numarasıyla anmaz, ama DAF, özgürlüğünün kaynağını açıkça belirtir: basın açıklaması, Avrupa Komisyonu’nun yeni kütle ve boyut düzenlemeleri getirdiğini söyler, New Generation’ı bunların hedefleriyle tam uyumlu olarak tanımlar, XG ve XG+’ın bunlardan azami faydayı sağladığını söyler ve ön ucu, tasarımı düzenleyici zarfla birleştiren bir şey olarak tanımlar. Volvo ve Mercedes-Benz ise bir düzenlemeyi adlandırmadan biçimi tanımlar. Üçünde de aynı biçimdir ve bu, Direktifin ve Regulation (EU) 2021/535’in izin verdiği biçimdir — kabin aileleri arasındaki farklar, her üreticinin ortak bir izni nasıl harcadığındaki farklardır ve bunlar doğrudan kilometre başına işletme maliyetine yansır.

Bunun kâğıt üzerindeki görünümü

Uzatılmış bir kabin, çıkarımla değil, beyanla belirlenir. Bir N2 ya da N3 aracında, Regulation (EU) 2021/535, üreticinin ‘96/53/EC ARTICLE 9A COMPLIANT’ sembolünü, zorunlu yazıtların altına veya yanına ve onları çevreleyen dikdörtgenin dışına, en az 4 mm yükseklikte karakterlerle yasal plakaya yerleştirmesini ve bu metni, ruhsat belgelerine ulaşması için uygunluk belgesinde ‘remarks’ başlığı altında tekrarlamasını şart koşar. Aynı ekin Part 3 bölümündeki AB tip onayı belgesine ek, üç ayrı evet/hayır kutusu taşır — Article 8b, Article 9a ve alternatif yakıtlı ve sıfır emisyonlu ağırlık izni olan Article 10b — ve bir araç bunların herhangi bir kombinasyonunu taşıyabilir.

Bunların hiçbiri bir uzunluğa dokunmaz. Ne Article 8b ne de Article 9a, alıcının elde ettiği platformu gerçekte belirleyen, çeki pimi ile bir yarı römorkun arkası arasındaki 12,00 m’lik mesafeyi tanımlayan Annex I point 1.6’yı anar. Yalnızca Article 10c 1.6’yı anar, ve bu da yalnızca intermodal işlemlerde 45 fitlik konteynerler ve değiştirilebilir gövdeler için 15 cm daha fazlasına izin vermek amacıyladır. Burun büyüdü; platform kımıldamadı.