UN R66'da Otobüs Devrilme Mukavemeti ve Dışarıda Kalan Sınıflar

UN Regulation No. 66’nın en sonuç doğurucu cümlesi ilkidir ve yaptığının büyük kısmı dışlamaktır. Paragraph 1.1: “This Regulation applies to single-deck rigid or articulated vehicles belonging to categories M2 or M3, Classes II or III or class B having more than 16 passengers.” Daha sonraki hiçbir paragraf bu kapsamı varsayılan olarak genişletmez. Class I bunun içinde değildir. Class A bunun içinde değildir. Hiçbir çift katlı otobüs bunun içinde değildir. Dışarıda kalmalarının nedeni Yönetmeliğin onları muaf tutması değildir — bir muafiyet paragrafı yoktur — nedeni, kapsam cümlesinin onları hiç anmamasıdır. Bu, sınıflar hakkında bir ifadedir ve bir sınıf bir otobüs türüyle aynı şey değildir: bir araç aynı anda iki sınıfa karşılık gelebilir, ve tam da burada dışlama şehir otobüsleri hakkında bir ifade olmaktan çıkar. Aşağıdaki bölüm bunun ne anlama geldiğini ortaya koyar.

Aşağıdaki paragraf numaraları, Official Journal L 84 of 30 March 2011 tarihli metni izler — 02 series of amendments’a kadarki tüm geçerli metin, 19 Ağustos 2010’dan beri yürürlükte. EUR-Lex bu yayını, sona erme tarihi olmaksızın yürürlükte olarak kaydeder; bu, arkasındaki UN Regulation’ın değil, bu Official Journal metninin statüsüdür. Sayfanın kendisi metnin üzerinde aynı şeyi söyler: “Only the original UN/ECE texts have legal effect under international public law” ve yürürlüğe giriş statüsü ile tarihinin “should be checked in the latest version of the UN/ECE status document TRANS/WP.29/343” olduğunu belirtir. Bu durum belgesi burada açılmamıştır; aşağıda yer alan, Official Journal’ın bastığı haliyle 02 series’tir.

Kapsam cümlesinin kapsadığı ve dışarıda bıraktığı

Cümlenin her iki yarısı da bir belge ötede tanımlanır, ve R66 hangisi olduğunu söyler. Paragraph 1.1 bir dipnot işaretiyle biter, ve footnote 1 şöyle der: “As defined in Annex 7 to the Consolidated resolution on the construction of vehicles (R.E.3), (document TRANS/WP.29/78/Rev.1/Amend.2 as last amended by Amend.4).” Kategorileri ve sınıfları birlikte taşıyan tek bir referans. R.E.3, bu sayfanın açmadığı bir BM belgesidir, dolayısıyla aşağıda kullanılan tanımlar, aynı terimleri taşıyan ve burada tam olarak alıntılanan iki düzenlemeden alınmıştır. Regulation (EU) 2018/858’in Article 4(1)(a)’sı, M2’yi sürücü dışında sekizden fazla oturma yeri bulunan ve azami kütlesi 5 tonu geçmeyen bir yolcu aracı, M3’ü ise aynı koltuk sayısında 5 tonun üzerindeki araç yapar. UN Regulation No. 107, sınıfları paragraphs 2.1.1 ve 2.1.2’de ortaya koyar; bunlar OJ L, 2026/139 of 29 January 2026’da, işlenmiş 11 series of amendments ile yayımlanmıştır ve tam olarak otobüs sınıflarında okunabilir. R66’nın kapsamını bu ikisi üzerinden okumak bize aittir: R66’nın kendisi ikisine de atıfta bulunmaz.

Sınır, basitçe oturma ile ayakta durma arasında değildir. Class II içeride yer alır ve ayakta yolcu taşır, ama paragraph 2.1.1.2 onun ayakta yolcu alanını geçit ve/veya iki çift koltuğun alanıyla sınırlar. Dışarıda bırakılan sınıfların hiçbirinin tanımında bu türden bir sınır yoktur: Class I, sık yolcu hareketine izin vermek üzere ayakta yolcu alanlarıyla inşa edilir, ve Class A’nın ayakta yolcular için düzenlemesi olmak zorundadır. Bu farkı ihmalin nedeni olarak okumak bize aittir; R66 bunun için hiçbir gerekçe vermez.

Ve bir sınıf bir araç değildir. R107 paragraph 2.1.1.4 şöyle der: “A vehicle may be regarded as belonging in more than one Class. In such a case it may be approved for each Class to which it corresponds.” Dışlama, dolayısıyla, tek sınıfı Class I olan bir otobüsü vurur. Aynı zamanda Class II’ye de karşılık gelen bir araç bu sınıf için de onaylanabilir, ve bu gerçekleştiğinde, 16 yolcunun üzerinde, M2 veya M3 kategorisinde tek katlı bir Class II aracı olur — kimsenin talep etmesine gerek kalmadan, cümlenin lafzına göre paragraph 1.1’in içinde. Aynı paragraf, 22 yolcunun üzerindeki grup olan 2.1.1’in altında yer alır, ve 2.1.2, buna bir karşılık olmaksızın Class A ve B’yi ortaya koyar; bu sessizliği Class A’ya girecek benzer bir yol bırakılmadığı şeklinde okumak bize aittir.

İkinci bir sınıf mevcut olmadığında bile, dışlama yine de bir yasak değil, bir varsayılan durumdur. Paragraph 1.2 şöyle der: “At the request of the manufacturer, this Regulation may also apply to any other M2 or M3 vehicle that is not included in paragraph 1.1.” Yalnızca Class I’e karşılık gelen bir şehir otobüsü, dolayısıyla, bir R66 onayı taşıyabilir; hiçbir şey onu buna zorlamaz, ve bir araçta işaretin bulunmaması hiçbir şeyin kanıtı değildir.

Çift katlı dışlaması en tuhaf olanıdır, çünkü R66 kapsamadığı çift katlı otobüsler hakkında oldukça akıcı konuşur. Paragraph 2.5 çift katlı bir aracı tanımlar; paragraph 2.32, “in the case of a double deck coach” üst katın tavan rayının yere önce çarptığını ekler, ve 2.33 aynısını bel hattı rayı için söyler. Kelime dağarcığı tanımlarda vardır; araç kapsamda değildir. R107 ise tam tersine, kapsamını “every single-deck, double-deck, rigid or articulated vehicle of category M2 or M3” ifadesine uygulayarak açar.

AB listesi bir kategori verir, sınıf değil

Regulation (EU) 2019/2144’ün Article 4(2)’si, kendi Annex I’inde listelenen bir UN Regulation kapsamındaki tip onayının AB tip onayı sayılmasını sağlar. O Annex’in Row 66’sı şöyledir: subject, “Strength of the superstructure of large passenger vehicles”; series, 02; reference, OJ L 84, 30.3.2011, p. 1. Son sütunu “Scope covered by the UN Regulation” başlığını taşır ve iki giriş içerir — M2, M3. Annex II aynı şekli item F15’te, “Bus strength of superstructure”, M2 ve M3 sütunlarında A harfiyle ve başka hiçbir yerde tekrarlar. Bu tabloya ait notlar A’yı tam olarak şöyle verir: “Date for the prohibition of the registration of vehicles, as well as the placing on the market and entry into service of components and separate technical units: 6 July 2022” — iki bacak, komple araçlar ve ayrıca pazarlanan parçalar, tek başına tescil değil. Not, bir uygunluk şartı taşımaz; bu, Article 16’dadır, onun point (b)’si ulusal makamların araçların “do not comply with the requirements of this Regulation” olduğu durumlarda Annex II tarihinden itibaren tescili yasaklamasını sağlar.

Tek başına okunduğunda, bu satır her M2 ve M3 otobüsünün devrilmeye karşı onaylı olduğu şeklinde bir ifade gibi görünür. Değildir. AB tabloları kategoriye göre dizinlenir ve kendi kapsamını tanımlamayı Yönetmeliğe bırakır, dolayısıyla sınıf filtresi bir belge ötede, R66 paragraph 1.1’de yaşar.

Kalan hacim, gerekliliğin tamamıdır

Paragraph 2.14, kalan hacmi “a space to be preserved in the passengers’, crew and driver’s compartment(s) to provide better survival possibility for passengers, driver and crew in case of a rollover accident” olarak tanımlar. Paragraph 5.1 gerekliliği tek bir cümlede belirtir: gövde, devrilme testi sırasında ve sonrasında kalan hacmin zarar görmemesini sağlayacak yeterli mukavemete sahip olmalıdır. Her iki kelime de bağlayıcıdır — geri yaylanan bir yapı, yolda hacme girmişse yine de başarısız olmuştur.

İki alt paragraf “unharmed”ın ne anlama geldiğini söyler. 5.1.1 uyarınca, başlangıçta hacmin dışında olan hiçbir şey — direkler, güvenlik halkaları, bagaj rafları — test sırasında içine giremez, oysa başlangıçta içinde olan parçalar, örneğin dikey tutamaklar, bölmeler, mutfakçıklar ve tuvaletler, dikkate alınmaz. 5.1.2 uyarınca, kalan hacmin hiçbir kısmı, testten önce tabandan aynı yükseklikte duran iç kontur noktalarını birleştiren düz çizgiler olarak her bitişik pencere ve/veya kapı direği arasında çizilen, deforme olmuş yapının konturunun dışına çıkamaz.

Hacmin kendisi hareket eden bir kesittir. Paragraph 5.2.1, SR noktasını her dış, ileri veya geri bakan koltuğun sırt desteğine, koltuğun altındaki tabandan 500 mm yukarıya ve yan duvarın iç yüzeyinden 150 mm uzağa, tekerlek kemerleri veya taban yüksekliğindeki diğer farklılıklar dikkate alınmaksızın yerleştirir. Paragraph 5.2.3 uçları kapatır: en arkadaki dış koltuğun SR noktasının 200 mm arkasında dikey bir düzlem, veya bu daha yakınsa arka duvarın iç yüzü, ve tam ileri ayarındaki en öndeki koltuğun — yolcu, personel veya sürücü — SR noktasının 600 mm önünde bir tane daha.

Üreticiler terimi kendi dillerine çevirir. Mercedes-Benz Buses, Tourismo hakkında — tanımların Class III’e yerleştireceği türden bir turizm otokarı, ama bu okuma bize aittir ve sayfa herhangi bir sınıf belirtmez — Yönetmeliğin “the exact ‘survival space’ which must be guaranteed by the structural design in the event of an accident” şart koştuğunu söyler. “Survival space” Yönetmeliğin kelimesi değildir; “residual space” öyledir, ve paragraph 2.14 ikisinin buluştuğu yerdir.

Tek gereklilik, beş kanıtlama yolu

Temel yöntem fizikseldir. Paragraph 5.3 uyarınca komple araç, süspansiyonu bloke edilmiş halde eğimli bir platform üzerinde durur ve yavaşça kararsız denge konumuna kadar eğilir; devrilme oradan, tekerlek-zemin temas noktaları etrafında sıfır açısal hızla başlar, 800 mm nominal derinlikte bir çukura — Annex 5’e göre 800 ± 20 mm — kuru, düz bir beton zeminle ve her kapı ve açılabilir pencere kapalı ama kilitli olmayacak şekilde. Paragraph 5.6, aracı kalan hacim için daha tehlikeli olan tarafa devirir, ve 5.6.3, bölmeler, gardırop, tuvalet veya mutfakçıktan daha az destek alan tarafı adlandırır.

Paragraph 5.4 ise üreticinin takdirine bağlı dört eşdeğer sunar: temsil edici gövde bölümlerinde bir devrilme testi, gövde bölümlerinin kuasi-statik yükleme testi, bileşen testlerine dayanan kuasi-statik bir hesaplama, ve devrilmenin bilgisayar simülasyonu. Kaçış kapısı 5.4.5’tir — seçilen yöntemin çatı klimasi gibi özel bir özelliği hesaba katamadığı durumlarda, teknik servis tam testi talep edebilir. Gövde bölümlerinin kuasi-statik yükleme testini düzenleyen Annex 7, hedefi kendi paragraph 4.2.1’inde açıkça ortaya koyar: toplam enerji ET = 0,75 MgΔh, 4.2.2’ye göre gövdenin bölümlerine kütleleri oranında dağıtılır. Hesaplama olan Annex 8, aynı formülü kendi paragraph 3.1’inde yineler. Körüklü bir araçta, 5.5 her rijit bölümün 5.1’i kendi başına karşılamasını gerektirir.

Kemer takmak, gövdenin test edildiği kütleyi değiştirir

R66’nın iki test kütlesi vardır. Paragraph 2.15, yüksüz boş kütle Mk’yı, aracın çalışır durumda artı sürücü için 75 kg, tank kapasitesinin yüzde 90’ı kadar yakıt, soğutucu, yağlayıcı, alet ve yedek tekerlek olarak tanımlar. Paragraph 2.17, toplam etkin araç kütlesi Mt’yi, Mk artı toplam yolcu kütlesinin yarısı — k, 0,5’tir — olarak tanımlar; burada 2.16 yalnızca yolcu bağlama sistemleriyle donatılmış koltukların yolcularını sayar ve 2.18 kişi başına yolcu kütlesini 68 kg olarak sabitler. Paragraph 5.3.1 ikisi arasında seçim yapar: bağlama sistemi olmayan bir araç tipi Mk’da test edilir, olan bir tip ise Mt’de; ek kütle, Annex 5 uyarınca her bağlama sistemli koltuğa ya 68 kg’ın yarısı ya da iki noktalı bir kemer üzerinde 68 kg’lık antropomorfik bir balast olarak asılır.

Paragraph 3.2.2.1, referans enerjiyi bu kütlenin, yerçekiminin ve devrilme başlangıcındaki ağırlık merkezi yüksekliğinin çarpımı yapar. Böylece kemerli bir otokar, aynı kabuğun kemersiz haline göre daha ağır ve daha enerjik bir araca karşı onaylanır — Yönetmeliğin kendi iki tanımının bir karşılaştırması, ve bu bize aittir, metinde basılı bir rakam değil. Hangi araçların baştan kemer taşımak zorunda olduğu ayrı bir sorudur.

Onay kime aittir

R66 bir şasiyi test etmez. Paragraph 2.24, gövdeyi, mukavemete ve enerji emilimine katkıda bulunan ve kalan hacmi koruyan parçaları içeren, kaportanın taşıyıcı bileşenleri olarak, “as defined by the manufacturer”, tanımlar. Annex 4, o üreticinin hangi bölümlerin katkıda bulunduğunu, hangi bağlantı elemanlarının burulma rijitliği taşıdığını, kütlenin aralarında nasıl dağıtıldığını ve hangi elemanların rijit sayıldığını belirtmesini gerektirir — en az ikisi bölüm, biri ağırlık merkezinin önünde, biri arkasında. Paragraph 7.2 sonucu açıkça ortaya koyar: “Only those elements which are nominated by the manufacturer as part of the superstructure shall be checked.”

Gövde ve şasi farklı şirketlerden geldiğinde, evrak onayın kime ait olduğunu yanıtlar. R107 paragraph 2.2.1, kaporta üreticisini ve şasi üreticisini bir araç tipinin iki ayrı esaslı yönü olarak ele alır, ve 3.2 adlandırmayı çözer: bir araç, tip onaylı bir kaportayla birleştirilmiş bir şasi olarak onaylandığında, “the term manufacturer refers to the assembler”. R66 işareti, 4.6 uyarınca araç veri levhasının yakınında veya üzerinde yer alır, ve 4.2, onay numarasının ilk iki hanesini series yapar — şu anda 02. Bu levhayı, ikinci el otokar almak’taki belgelerle ve otokar teknik föyünü okumak’taki teknik özellik noktalarıyla birlikte okuyun.

AB kuralı eskiden neydi

Avrupa Birliği’nin bir zamanlar kendi kuralı vardı. Directive 2001/85/EC, “Strength of superstructure” başlıklı Annex IV’ü taşıyordu; onun paragraph 1’i şöyle diyordu: “This Annex applies to all single deck Class II and III vehicles.” Onun paragraph 3’ü zaten yönlendiriyordu ve UN R66 kapsamında onaylanmış bir gövdeyi Annex’e uygun sayıyordu.

O Directive artık hukuk değildir ve yıllardır değildir. EUR-Lex onu, geçerliliği 31 Ekim 2014’te sona ermiş, Regulation (EC) No 661/2009 tarafından yürürlükten kaldırılmış olarak kaydeder — bu yönetmelik de kendisi, 5 Temmuz 2022’den itibaren artık yürürlükte değildir, Regulation (EU) 2019/2144 tarafından yürürlükten kaldırılmıştır. İki kapsamı karşılaştırmak bize aittir: yürürlükten kaldırılan Annex, tek katlı Class II ve III’e ulaşıyordu, ve bu zemini devralan Yönetmelik 16 yolcunun üzerindeki class B’yi ekliyor. İkisi de Class I’i, Class A’yı veya çift katlı bir aracı hiç anmadı.

Geçiş hükümleri hâlâ yürürlüktedir. Paragraph 10.9, Akit Taraflara, 02 series’i karşılamayan yeni bir aracın ilk tescilini 9 Kasım 2017’den itibaren reddetme izni verir; 10.10, 02 series’in etkilemediği durumlarda önceki series’e verilmiş onayları korur.

Son bir ayrıntı. R107’nin paragraph 1.1’i, paragraph 1.2’nin ayırdığı dört tür — mahkûmlar gibi kişilerin güvenlikli nakli, ambulanslar, arazi araçları ve özellikle okul çocuğu taşımak için tasarlanmış araçlar — hariç, her tek katlı, çift katlı, rijit veya körüklü M2 veya M3 aracına ulaşır, ve Yönetmeliği “only to the extent that they are compatible with their intended use and function” iki dar türe uygulayan 1.3’e tabidir: 1.3.1 uyarınca polis, güvenlik ve silahlı kuvvetler araçları, ve 1.3.2 uyarınca yalnızca araç dururken kullanılmak üzere tasarlanmış ama hareket halindeyken sürücü hariç 8 kişiden fazla taşımak üzere tasarlanmamış koltuklar içeren araçlar — R107’nin kendi örnekleri gezici kütüphaneler, gezici kiliseler ve gezici ağırlama üniteleridir. O Yönetmelik, gövdeyi paragraph 2.4’te “the part of the bodywork which contributes to the strength of the vehicle in the event of a roll-over accident” olarak tanımlar, ve ardından bunun için hiçbir yerde bir mukavemet gerekliliği koymaz. OJ L, 2026/139’da yayımlanan metinde roll-over ve R66 kelimeleri sırasıyla bir kez ve hiç geçmez. Bu sayım bize aittir.